Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi; işyerindeki tehlikeleri tanıtmak, güvenli çalışma davranışı kazandırmak, iş kazası ve meslek hastalığı risklerini azaltmak amacıyla verilen zorunlu eğitim sürecidir. Bu eğitim; işe başlama eğitimi, temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi, ölçme-değerlendirme, belgelendirme ve kayıt altına alma aşamalarından oluşur.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işveren, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini almasını sağlamakla yükümlüdür. Eğitimler; çalışan işe başlamadan önce, iş değişikliğinde, çalışma yeri değiştiğinde, iş ekipmanı değiştiğinde, yeni teknoloji uygulanmaya başlandığında ve yeni riskler ortaya çıktığında verilir.
Bu rehberde çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitiminin kimlere verildiği, kaç saat sürdüğü, kim tarafından verildiği, nasıl belgelendirildiği ve OSGB desteğiyle sürecin nasıl yürütüldüğü açıklanmaktadır.
Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi, çalışanların yaptıkları işle ilgili tehlikeleri tanımasını, risklere karşı doğru davranış geliştirmesini ve işyerindeki güvenlik kurallarını uygulamasını sağlayan mevzuat temelli eğitimdir.
Bu eğitim yalnızca teorik bilgilendirme değildir. Eğitim süreci; işyerinin gerçek risklerini, çalışanın görevini, kullanılan ekipmanları, acil durum uygulamalarını, kişisel koruyucu donanım kurallarını ve yasal sorumlulukları kapsar.
Eğitimin temel amacı üç başlıkta toplanır:
Evet. Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmesi zorunludur. Bu zorunluluk, işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına bakılmadan uygulanır.
İşveren; eğitim programını hazırlamak, eğitimin verilmesini sağlamak, katılımı kayıt altına almak, başarılı çalışanlar için belge düzenlemek ve eğitimleri yasal sürelerde yenilemek zorundadır.
Bu yükümlülük şu işyerlerini kapsar:
Çalışanlara verilen iş sağlığı ve güvenliği eğitimi iki ana bölümden oluşur.
İşe başlama eğitimi:
Temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi:
İşe başlama eğitimi, çalışan fiilen çalışmaya başlamadan önce verilen uygulamalı ve yüz yüze eğitimdir. Çırak ve stajyerler dâhil tüm çalışanlar bu eğitimi almadan işe başlatılmaz.
İşe başlama eğitimi şu konuları kapsar:
İşe başlama eğitimi en az 2 saat sürer. Bu süre, temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi süresinden sayılmaz. Eğitim tamamlandığında eğitim veren kişi, çalışan ve işveren veya işveren vekili tarafından tutanak imzalanır. Tutanak çalışanın özlük dosyasında saklanır.
Temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi, çalışanların iş kazalarına, meslek hastalıklarına, çalışma ortamı risklerine ve yasal sorumluluklara karşı bilinç kazanmasını sağlayan zorunlu eğitimdir.
Temel eğitim, çalışan işe başladıktan sonra en kısa sürede tamamlanır. Bu süre, çalışanın işe başladığı tarihten itibaren 3 ayı geçmez.
Temel eğitim, çalışanın görev yaptığı alan dikkate alınarak hazırlanır. Hazır bir sunumun tüm işyerlerine aynı şekilde anlatılması yeterli değildir. Eğitim içeriği; işyerinin faaliyet alanına, tehlike sınıfına, risk değerlendirmesine, acil durum planına ve çalışanın görevine göre düzenlenir.
Temel iş sağlığı ve güvenliği eğitiminin süresi işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenir.
Eğitim süresi belirlenirken çalışanın görevi, işyerindeki riskler ve eğitim ihtiyacı dikkate alınır. İşyerine özgü riskler geniş kapsamlıysa eğitim süresi artırılır. Eğitim süresinin eksik uygulanması, denetimlerde uygunsuzluk oluşturur.
Çalışanlara verilen iş sağlığı ve güvenliği eğitimi dört ana başlık altında hazırlanır.
Bu bölümde çalışma mevzuatı, çalışanların yasal hak ve sorumlulukları, işyeri düzeni, temizlik kuralları, iş kazası ve meslek hastalığından doğan hukuki sonuçlar anlatılır.
Bu bölümde meslek hastalıklarının sebepleri, korunma yöntemleri, biyolojik riskler, psikososyal etkenler, hijyen, ergonomi, ilkyardım ve sağlığı etkileyen çalışma koşulları ele alınır.
Bu bölümde yangın, acil durum, tahliye, elektrik tehlikeleri, kimyasal maddeler, makine ve ekipman kullanımı, kişisel koruyucu donanım, elle taşıma, ekranlı araçlarla çalışma ve yüksekte çalışma başlıkları açıklanır.
Bu bölüm, eğitimin en kritik kısmıdır. Çünkü çalışan, kendi görevinde karşılaşacağı gerçek riskleri öğrenmeden güvenli çalışma davranışı geliştiremez.
Örnek uygulamalar:
Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi; iş güvenliği uzmanları, işyeri hekimleri ve mevzuatta belirtilen yetkili kişi, kurum ve kuruluşlar tarafından verilir.
Temel eğitimleri verecek kişilerin uzmanlık alanı, eğitim konularına uygun olmalıdır. Teknik konular iş güvenliği uzmanlığı bilgisiyle, sağlık konuları ise işyeri hekimliği bilgisiyle yürütülür.
İşe başlama eğitimi ise işveren, işyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi veya işveren tarafından görevlendirilen bilgi sahibi ve deneyimli çalışan tarafından verilir.
Eğitim dışarıdan alınsa da işverenin sorumluluğu devam eder. Katılımın sağlanması, tutanakların alınması, belgelerin düzenlenmesi ve kayıtların saklanması işverenin yükümlülüğüdür.
Temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi; mevzuatta belirtilen şartlara göre yüz yüze, uzaktan veya karma yöntemle verilir. Ancak işe başlama eğitimi yüz yüze ve uygulamalı yapılır.
Uzaktan eğitim tercih edildiğinde sistem şu kayıtları tutmalıdır:
Uzaktan eğitim yalnızca video izletme veya doküman gönderme şeklinde yürütülmez. Sistem, eğitimin izlenebilir ve denetlenebilir olduğunu kayıtlarla göstermelidir.
Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde işe ve işyerine özgü risklerin anlatıldığı bölüm yüz yüze yürütülür. Çünkü çalışanın sahadaki riskleri, ekipmanları ve görev alanını doğrudan görmesi gerekir.
Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi planlı, kayıtlı ve denetlenebilir şekilde verilir.
Süreç şu adımlarla yürütülür:
Bu sıra, eğitimin yalnızca mevzuata uygun verilmesini değil, denetimlerde belgeyle ispat edilmesini de sağlar.
Evet. Temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi sonunda ölçme ve değerlendirme yapılır. Çalışanın yalnızca eğitime katılması yeterli değildir; eğitimde verilen bilgilerin öğrenilip öğrenilmediği ölçülür.
Sınavda 100 puan üzerinden en az 60 puan alan çalışan başarılı sayılır. İlk sınavda başarısız olan çalışana en fazla iki ek sınav hakkı tanınır. Bu sınavlarda da başarı sağlanmazsa çalışan temel eğitime yeniden katılır.
Ölçme-değerlendirme, eğitimi imza süreci olmaktan çıkarır ve işverenin eğitim etkinliğini takip etmesini sağlar.
İş sağlığı ve güvenliği eğitimleri belgelendirilmeden tamamlanmış sayılmaz. İşveren; eğitim programını, katılım tutanağını, sınav sonucunu ve temel eğitim belgesini kayıt altına alır.
Eğitim kayıtlarında şu bilgiler bulunur:
İşyerinin unvanı
Yüz yüze eğitimlerde katılım tutanağı imzayla kayıt altına alınır. Uzaktan eğitimlerde katılım, sistem kayıtlarıyla ispat edilir. Belgeler çalışanın özlük dosyasında saklanır. Çalışan işten ayrılırken talep ederse temel eğitim belgesinin bir nüshası çalışana verilir.
Temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri işyerinin tehlike sınıfına göre düzenli aralıklarla yenilenir.
Ayrıca aşağıdaki durumlarda periyodik süre beklenmeden eğitim yenilenir:
Evet. İş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinde geçen süre çalışma süresinden sayılır. Eğitim süresi haftalık çalışma süresini aşarsa fazla sürelerle çalışma veya fazla çalışma hükümleri uygulanır.
Eğitim maliyeti çalışana yansıtılmaz. İşveren, eğitim planlamasını vardiya düzeni, çalışma saatleri ve üretim akışına göre yapar. İş yoğunluğu, eğitim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
İşverenin yalnızca eğitim organize etmesi yeterli değildir. Sürecin mevzuata uygun, ölçülebilir ve kayıtlı yürütülmesi gerekir.
İşveren için kontrol listesi:
Bu adımlar denetimlerde işverenin eğitim yükümlülüğünü açık belgeyle göstermesini sağlar.
OSGB hizmeti alan işletmelerde çalışan eğitimleri iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin katkısıyla planlanır. OSGB; işyerinin tehlike sınıfını, çalışan sayısını, faaliyet alanını, risk değerlendirmesini, acil durum planını ve görev dağılımını dikkate alarak eğitim sürecini yürütür.
Bu süreçte işveren:
OSGB ise eğitim konularını işyerine göre düzenler, yetkili eğitici desteği sağlar, ölçme-değerlendirme sürecini yürütür ve belgelendirme kayıtlarının mevzuata uygun ilerlemesini sağlar.
Yöntem Akademi, çalışanlara yönelik iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini işletmenin faaliyet alanına, tehlike sınıfına ve mevzuat gerekliliklerine göre planlar. Eğitim süreci; içerik hazırlığı, uygulama, ölçme-değerlendirme, tutanak ve belge adımlarıyla tamamlanır.
Eğitim Talep Formu için tıklayın
Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmemesi, işveren açısından yasal eksiklik oluşturur. Denetimlerde eğitim kayıtlarının bulunmaması, katılımın ispatlanamaması, eğitim süresinin eksik uygulanması veya belgenin düzenlenmemesi uygunsuzluk olarak değerlendirilir.
Eğitim eksikliği yalnızca idari yaptırım riski doğurmaz. Çalışanın tehlikeleri tanımaması, kişisel koruyucu donanımı yanlış kullanması, acil durumda hatalı hareket etmesi ve ekipman güvenliği kurallarını uygulamaması iş kazası riskini artırır.
Bu nedenle çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi, yalnızca yasal zorunluluk değil, güvenli çalışma kültürünün temel parçasıdır.
Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi; işe başlamadan önce verilen uygulamalı eğitimle başlar, temel eğitimle devam eder, sınav ve belgelendirme süreciyle tamamlanır. Eğitimin mevzuata uygun sayılması için süre, içerik, eğitici, yöntem, katılım, sınav ve kayıt aşamaları eksiksiz yürütülür.
İşveren açısından doğru yaklaşım, eğitimi yalnızca zorunlu bir prosedür olarak görmek değil; iş kazalarını azaltan, çalışan farkındalığını artıran ve işyerinde güvenli davranış kültürünü güçlendiren bir süreç olarak yönetmektir.
İşe başlama eğitimi çalışan fiilen çalışmaya başlamadan önce verilir. Temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi ise çalışan işe başladıktan sonra en kısa sürede tamamlanır ve bu süre 3 ayı geçmez.
İşe başlama eğitimi en az 2 saat sürer. Temel eğitim ise az tehlikeli işyerlerinde en az 8 ders saati, tehlikeli işyerlerinde en az 12 ders saati, çok tehlikeli işyerlerinde en az 16 ders saati olarak uygulanır.
Eğitim; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve mevzuatta belirtilen yetkili kişi, kurum veya kuruluşlar tarafından verilir. İşe başlama eğitimi, işveren veya işveren tarafından görevlendirilen deneyimli çalışan tarafından da verilir.
Hayır. İşe başlama eğitimi temel eğitim yerine geçmez. İşe başlama eğitimi en az 2 saat sürer ve bu süre temel eğitim süresinden sayılmaz.
Evet. Temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi sonunda ölçme ve değerlendirme yapılır. Sınavda 100 puan üzerinden en az 60 puan alan çalışan başarılı sayılır.
Katılım tutanağı, sınav sonucu ve temel eğitim belgesi çalışanın özlük dosyasında saklanır. Denetimlerde bu kayıtlar işveren tarafından ibraz edilir.
Temel eğitimler mevzuatta belirtilen şartlarla uzaktan, yüz yüze veya karma yöntemle verilir. İşe başlama eğitimi yüz yüze ve uygulamalı yapılır.
Temel eğitimler çok tehlikeli işyerlerinde yılda en az 1 defa, tehlikeli işyerlerinde 2 yılda en az 1 defa, az tehlikeli işyerlerinde 3 yılda en az 1 defa yenilenir.
© 2023 Yöntem Akademi. Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz materyal kullanılamaz, kullanıldığı taktirde yasal işlem başlatılır.
