İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarında en sık karşılaşılan kavram karmaşalarından biri, mobil sağlık taraması ile işyeri muayenesinin aynı hizmet olarak değerlendirilmesidir. Uygulamada bu iki hizmet zaman zaman birlikte sunulsa da, amaçları, kapsamları ve mevzuattaki karşılıkları farklıdır.
Bu ayrımın net şekilde yapılmaması; işverenler açısından eksik sağlık gözetimi, denetimlerde uygunsuzluk ve idari yaptırım riski doğurabilmektedir. Bu nedenle mobil sağlık taraması ile işyeri muayenesinin ne olduğu, hangi durumlarda kullanıldığı ve birbirlerinin yerine geçip geçmediği açık biçimde ele alınmalıdır.
Mobil sağlık taraması; çalışanların sağlık durumlarının belirli risk faktörleri açısından toplu ve teknik ölçümlerle değerlendirilmesini amaçlayan bir uygulamadır. Bu hizmet, genellikle mobil sağlık tarama araçları aracılığıyla işyerinde gerçekleştirilir ve çalışanların hastaneye veya sağlık kuruluşuna gitmesine gerek kalmadan planlanabilir.
Mobil sağlık taraması kapsamında yapılan işlemler; çalışanın yaptığı işe bağlı olarak ortaya çıkabilecek mesleki risklerin erken tespiti amacı taşır. Bu nedenle uygulama, bireysel klinik muayeneden ziyade ölçüm ve test odaklıdır.
Mobil sağlık taraması kapsamında sıklıkla yer alan uygulamalar şunlardır:
Akciğer grafisi (portatif röntgen)
Odyometri (işitme testi)
Solunum fonksiyon testi
Laboratuvar tetkikleri (iş koluna göre)
Portör muayeneleri
Bu taramalar, işyerinin tehlike sınıfı, yapılan işin niteliği ve çalışanların maruz kaldığı riskler doğrultusunda planlanır. Mobil sağlık taraması; sağlık gözetiminin destekleyici bir unsuru olarak değerlendirilmelidir.
İşyeri muayenesi; çalışanların sağlık durumlarının, yaptıkları işe uygunluk açısından bireysel olarak değerlendirilmesini kapsayan, tıbbi ve hukuki yönü olan bir uygulamadır. Bu muayene, yalnızca yetkili işyeri hekimi tarafından gerçekleştirilir ve mevzuat açısından doğrudan bağlayıcılığı bulunur.
İşyeri muayenesi;
İşe giriş muayenelerini
Periyodik sağlık muayenelerini
İş değişikliği veya risk artışı durumlarında yapılan değerlendirmeleri
Meslek hastalığı şüphesi bulunan durumları kapsayacak şekilde yürütülür.
Bu muayenede işyeri hekimi; çalışanın sağlık öyküsünü, yaptığı işi, maruz kaldığı riskleri ve mobil sağlık taraması gibi ölçüm sonuçlarını bir bütün olarak değerlendirir. Dolayısıyla işyeri muayenesi, yalnızca test veya ölçümden ibaret değildir; tıbbi kanaat ve sorumluluk içeren bir süreçtir.
Mobil sağlık taraması ve işyeri muayenesi, iş sağlığı ve güvenliği sisteminin birbirini tamamlayan iki farklı unsurudur. Ancak bu iki uygulamanın amaç, kapsam, uygulayıcı ve hukuki geçerlilik açısından aynı şekilde değerlendirilmesi doğru değildir. Aşağıdaki başlıklar altında temel farklar net biçimde ortaya konulmalıdır.
Mobil sağlık taramasının temel amacı, çalışanların maruz kaldıkları risklere bağlı olarak ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarını erken aşamada tespit etmeye yardımcı olmaktır. Bu uygulama, ölçüm ve testler yoluyla toplu bir sağlık fotoğrafı sunar.
İşyeri muayenesinin amacı ise; çalışanın yaptığı işe sağlık açısından uygun olup olmadığının hekim tarafından değerlendirilmesidir. Bu değerlendirme, yalnızca test sonuçlarına değil; klinik bulgulara, işin niteliğine ve çalışanın bireysel sağlık durumuna dayanır.
Mobil sağlık taraması, teknik ekipmanlar ve sağlık personeli desteğiyle gerçekleştirilebilir. Ancak bu uygulama, tek başına tıbbi karar verme yetkisi içermez.
İşyeri muayenesi ise yalnızca yetkili işyeri hekimi tarafından yapılabilir. Muayene sonucunda verilen kanaat, mevzuat açısından bağlayıcıdır ve hekim sorumluluğu altındadır.
Mobil sağlık taraması sonuçları, sağlık gözetimi sürecinde destekleyici veri niteliği taşır. Ancak bu sonuçlar, tek başına çalışanın işe uygunluğunu gösteren resmi bir belge olarak kabul edilmez.
İşyeri muayenesi ise mevzuat kapsamında zorunlu olan;
işe giriş,
periyodik kontrol,
iş değişikliği gibi durumlarda geçerli ve denetime esas bir uygulamadır.
Bu nedenle denetimlerde esas alınan kayıtlar, işyeri hekiminin yaptığı muayene ve verdiği değerlendirmelerdir.
Mobil sağlık taraması, işyeri muayenesinin yerine geçmez. Yalnızca işyeri hekiminin yapacağı değerlendirmeyi destekler.
İşyeri muayenesi ise mobil sağlık taraması yapılmadan da gerçekleştirilebilir; ancak riskli iş kollarında bu durum eksik sağlık gözetimi olarak değerlendirilme riski taşır.
Bu sorunun cevabı, mevzuat ve uygulama açısından nettir:
Mobil sağlık taraması, işyeri muayenesinin yerine geçmez.
Mobil sağlık taraması sırasında yapılan ölçümler ve testler; işyeri hekimi tarafından değerlendirilmeden tek başına hukuki bir sonuç doğurmaz. İşyeri hekiminin muayenesi olmaksızın yalnızca mobil tarama sonuçlarına dayanılarak sağlık gözetiminin tamamlandığı kabul edilmez.
Bu durum özellikle denetimlerde;
eksik sağlık gözetimi,
uygunsuzluk tespiti,
idari yaptırım risklerini beraberinde getirebilir.
Mobil sağlık taraması;
risklerin izlenmesi,
periyodik teknik kontroller,
toplu ön değerlendirme amacıyla kullanıldığında etkili bir uygulamadır.
Özellikle gürültü, toz, kimyasal maruziyet gibi risklerin bulunduğu işyerlerinde, düzenli mobil taramalar önleyici sağlık yaklaşımını güçlendirir.
Ancak bu yeterlilik, her zaman işyeri hekimi muayenesiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Aşağıdaki durumlarda işyeri muayenesi zorunludur:
İşe girişlerde
Periyodik sağlık kontrollerinde
İş değişikliği veya risk artışı durumlarında
Meslek hastalığı şüphesinde
Denetimlere esas sağlık kayıtlarında
Bu süreçlerde mobil sağlık taraması tek başına yeterli kabul edilmez.
Mobil sağlık taraması ile işyeri muayenesinin doğru planlanması, iş sağlığı ve güvenliği sisteminin sürdürülebilir ve denetime dayanıklı şekilde yürütülmesini sağlar. Bu iki uygulama, birbirinin alternatifi değil; birlikte kurgulanması gereken tamamlayıcı süreçlerdir.
Doğru planlama; işyerinin tehlike sınıfı, çalışan sayısı, yapılan işin niteliği ve maruziyet riskleri dikkate alınarak yapılmalıdır. Bu yaklaşım, hem çalışan sağlığının etkin şekilde izlenmesini hem de işverenin mevzuata tam uyumunu sağlar.
Uygulamada en sağlıklı yöntem; mobil sağlık taramasının, işyeri muayenesine ön veri sağlayacak şekilde planlanmasıdır. Bu sayede elde edilen ölçüm ve test sonuçları, işyeri hekimi tarafından muayene sırasında değerlendirilir ve bütüncül bir sağlık gözetimi oluşturulur.
Genel uygulama sıralaması şu şekilde olmalıdır:
Mobil sağlık taraması ile ölçüm ve testlerin yapılması
Sonuçların işyeri hekimine sunulması
İşyeri muayenesinin gerçekleştirilmesi
Sağlık gözetimi kayıtlarının oluşturulması
Bu yaklaşım, hem klinik değerlendirmeyi güçlendirir hem de kayıtların denetime uygunluğunu artırır.
Mobil sağlık taraması, özellikle çok sayıda çalışanın bulunduğu işyerlerinde zaman ve organizasyon avantajı sağlar. Çalışanların sağlık kuruluşlarına tek tek yönlendirilmesine gerek kalmadan, işyerinde planlı bir tarama yapılabilir.
İşyeri muayenesi ise yasal zorunluluk ve sağlık sorumluluğu açısından vazgeçilmezdir. Bu nedenle yalnızca maliyet odaklı bir yaklaşımla işyeri muayenesinin ihmal edilmesi, kısa vadede tasarruf gibi görünse de uzun vadede ciddi riskler doğurabilir.
Mobil sağlık taramasının, işyeri muayenesinin yerine geçtiği varsayımıyla yürütülen uygulamalar; denetimlerde ve olası iş kazalarında önemli sonuçlara yol açabilir.
Yanlış uygulamalar sonucunda karşılaşılabilecek durumlar şunlardır:
Sağlık gözetimi kayıtlarının geçersiz sayılması
Eksik sağlık muayenesi gerekçesiyle idari para cezaları
İş kazası veya meslek hastalığı durumunda işveren sorumluluğunun artması
OSGB hizmet sözleşmelerinin sorgulanması
Bu nedenle uygulamaların yalnızca yapılmış olması değil, doğru şekilde yapılmış ve kayıt altına alınmış olması önem taşır.
Denetimlerde esas alınan belgeler;
İşyeri hekimi tarafından yapılmış muayene kayıtları
Sağlık gözetimi formları
Muayene sonuçlarına ilişkin hekim değerlendirmeleri
Mobil sağlık taraması sonuçları ise bu kayıtların destekleyici unsuru olarak değerlendirilir. Tek başına mobil tarama raporları, sağlık gözetiminin tamamlandığını göstermez.
Bu nedenle işverenlerin ve OSGB’lerin, mobil tarama sonuçlarını mutlaka işyeri hekimi muayenesiyle ilişkilendirmesi gerekir.
Doğru kurgulanmış bir sağlık gözetimi sistemi;
Çalışan sağlığının korunmasını
Risklerin erken tespitini
İş kazası ve meslek hastalığı olasılığının azaltılmasını
Denetimlerde güvenli ve şeffaf bir yapı oluşturulmasını sağlar.
Mobil sağlık taraması ve işyeri muayenesinin birlikte ve doğru planlanması, bu hedeflerin tamamına hizmet eder.
Mobil sağlık taraması ile işyeri muayenesi, iş sağlığı ve güvenliği sisteminde farklı rollere sahip iki ayrı uygulamadır. Mobil sağlık taraması; teknik ölçümlerle erken tespit ve izleme sağlar. İşyeri muayenesi ise mevzuata dayalı, bireysel ve hekim sorumluluğu içeren temel bir süreçtir.
Bu iki uygulamanın birbirinin yerine geçtiği varsayımıyla hareket edilmesi; işveren açısından hukuki risk, denetimlerde uygunsuzluk ve eksik sağlık gözetimi anlamına gelebilir. Doğru yaklaşım, mobil sağlık taramasını işyeri muayenesini destekleyen bir unsur olarak konumlandırmak ve süreci yetkili işyeri hekimi gözetiminde planlamaktır.
Bu şekilde kurgulanan bir sağlık gözetimi modeli; çalışan sağlığını korur, mevzuata uyumu güçlendirir ve işverenin sorumluluklarını güvenli şekilde yerine getirmesini sağlar.
Mobil sağlık taraması zorunlu mudur?
Mobil sağlık taraması, mevzuatta tek başına her işyeri için zorunlu bir uygulama olarak tanımlanmamıştır. Ancak yapılan işin niteliği ve maruziyet riskleri dikkate alındığında, sağlık gözetiminin etkin yürütülmesi açısından gerekli görülebilir. Bu uygulama, işyeri hekiminin planladığı sağlık gözetimi programını destekleyici nitelik taşır.
İşyeri muayenesi olmadan mobil sağlık taraması geçerli sayılır mı?
Hayır. Mobil sağlık taraması, işyeri muayenesinin yerine geçmez. İşyeri hekimi tarafından yapılan muayene olmadan yalnızca mobil tarama sonuçlarına dayanılarak sağlık gözetiminin tamamlandığı kabul edilmez.
Denetimlerde mobil sağlık taraması raporları yeterli midir?
Denetimlerde esas alınan kayıtlar, işyeri hekimi tarafından yapılmış muayene ve değerlendirme kayıtlarıdır. Mobil sağlık taraması raporları, bu kayıtları destekleyici belge olarak değerlendirilir; tek başına yeterli kabul edilmez.
Mobil sağlık taraması hangi işyerleri için daha uygundur?
Gürültü, toz, kimyasal maruziyet gibi mesleki risklerin bulunduğu işyerlerinde mobil sağlık taraması, periyodik izleme ve erken tespit açısından etkili bir uygulamadır. Ancak her durumda işyeri muayenesi ile birlikte planlanmalıdır.
Mobil sağlık taraması ile işyeri muayenesi birlikte yapılabilir mi?
Evet. En doğru uygulama modeli, mobil sağlık taramasının ardından işyeri hekimi tarafından muayene yapılmasıdır. Bu yaklaşım, ölçüm sonuçlarının hekim değerlendirmesiyle bütünleştirilmesini sağlar ve sağlık gözetimini mevzuata uygun hale getirir.
© 2023 Yöntem Akademi. Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz materyal kullanılamaz, kullanıldığı taktirde yasal işlem başlatılır.
