İşyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğü, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının işverenlere getirdiği temel sorumluluklardan biridir. Bu yükümlülüğün doğru şekilde yerine getirilebilmesi için işyeri hekiminin aylık çalışma süresinin nasıl hesaplanacağı açık biçimde bilinmelidir.
Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri, işyeri hekimi çalışma sürelerinin saat bazlı düşünülmesi ve mevzuatta yer alan dakika esaslı hesaplama sisteminin göz ardı edilmesidir. Bu durum, eksik görevlendirme yapılmasına ya da gereksiz maliyet oluşmasına yol açabilmektedir.
Bu rehberde; işyeri hekimi çalışma sürelerinin hangi kriterlere göre belirlendiği, tehlike sınıflarına göre öngörülen süreler, çalışan sayısına bağlı olarak aylık toplam sürenin nasıl hesaplandığı ve uygulamada en sık yapılan hatalar, güncel mevzuat çerçevesinde ele alınmaktadır.
İşyeri hekimi çalışma süresi; işyerinde görev yapan hekimin, aylık olarak iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerine ayırması gereken asgari süreyi ifade eder. Bu süre, işyerinin büyüklüğüne veya hekimin sözleşme türüne göre değil; çalışan sayısı ve tehlike sınıfı esas alınarak belirlenir.
Mevzuatta belirtilen süreler, işyerindeki her bir çalışan için ayda kaç dakika işyeri hekimi hizmeti verilmesi gerektiğini tanımlar. Bu nedenle hesaplama yapılırken “haftada kaç saat” ya da “ayda kaç gün” gibi yaklaşımlar yerine, dakika × çalışan sayısı formülü esas alınmalıdır.
İşyerleri; az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olarak üç gruba ayrılır. Tehlike sınıfı yükseldikçe, çalışan başına düşen aylık işyeri hekimi süresi artar.
Hesaplama, işyerinde fiilen çalışan toplam personel sayısı üzerinden yapılır. Kısmi süreli çalışanlar da çalışan sayısına dahil edilir.
Her tehlike sınıfı için çalışan başına belirlenen süreler asgari sürelerdir. İşveren, ihtiyaç halinde bu sürelerin üzerinde hizmet alabilir; ancak altına düşemez.
İşyeri hekimi çalışma süreleri, işyerinin tehlike sınıfına göre aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:
| Tehlike Sınıfı | Çalışan Başına Aylık Süre | Açıklama |
|---|---|---|
| Az Tehlikeli | 5 dakika | Her bir çalışan için ayda en az 5 dakika işyeri hekimi hizmeti |
| Tehlikeli | 10 dakika | Her bir çalışan için ayda en az 10 dakika işyeri hekimi hizmeti |
| Çok Tehlikeli | 15 dakika | Her bir çalışan için ayda en az 15 dakika işyeri hekimi hizmeti |
Bu süreler, her bir çalışan için ayrı ayrı hesaplanır ve işyerinin aylık toplam işyeri hekimi süresi bu şekilde bulunur.
İşyeri hekimi çalışma süresinin hesaplanmasında esas alınan yöntem nettir. Mevzuata göre hesaplama, aşağıdaki formül üzerinden yapılır:
Aylık İşyeri Hekimi Süresi (dakika) = Çalışan Sayısı × Tehlike Sınıfına Göre Belirlenen Dakika
Bu hesaplama sonucunda elde edilen süre, işyerinde aylık olarak verilmesi gereken toplam işyeri hekimi hizmet süresini ifade eder. Hesaplanan süre; OSGB aracılığıyla hizmet alınması durumunda sözleşmeye, bireysel görevlendirmelerde ise İSG-KATİP üzerinden yapılan atamaya esas teşkil eder.
Uygulamada sürelerin saat cinsinden değerlendirilmesi gerekebilir. Bu durumda hesaplanan dakika süresinin saate çevrilmesi gerekir:
Toplam dakika / 60 = Aylık saat karşılığı
Bu dönüşüm yalnızca değerlendirmeyi kolaylaştırmak içindir. Mevzuat açısından bağlayıcı olan esas değer dakika cinsinden hesaplanan süredir.
Hesaplama: 5 × 5 = 25 dakika / ay
Bu işyerinde işyeri hekimi, ayda en az 25 dakika hizmet vermelidir.
Hesaplama: 20 × 10 = 200 dakika / ay
Saat karşılığı: 200 / 60 ≈ 3 saat 20 dakika
Hesaplama: 40 × 15 = 600 dakika / ay
Saat karşılığı: 600 / 60 = 10 saat / ay
Bu işyerinde işyeri hekiminin ayda en az 10 saat görev yapması zorunludur.
Evet. Hesaplanan aylık işyeri hekimi süresi, ay içerisindeki farklı günlere bölünerek kullanılabilir. Mevzuatta, hizmetin tek seferde verilmesi yönünde bir zorunluluk bulunmamaktadır.
Ancak aşağıdaki hususlar önemlidir:
Bazı işyerlerinde, hesaplanan sürelerin artması nedeniyle tam zamanlı işyeri hekimi görevlendirilmesi gündeme gelebilir. Tam zamanlı görevlendirme; çalışan sayısının yüksek olduğu ve özellikle çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde daha sık görülür.
Tam zamanlı işyeri hekimi görevlendirilmesi gereken durumlar mevzuatta ayrıca tanımlanmıştır. Bu başlık, uygulamada OSGB hizmet modeli ile bireysel görevlendirme ayrımının netleştirilmesini gerektirebilir.
İşyeri hekimi çalışma sürelerinin mevzuatta belirtilen asgari sürenin altında hesaplanması veya fiilen uygulanmaması, işveren açısından idari yaptırım riski doğurur. Bu durum, özellikle resmi denetimlerde tespit edilebilmektedir.
Eksik görevlendirme aşağıdaki durumlarda ortaya çıkabilir:
Bu tür eksiklikler yalnızca sözleşme üzerinde yapılan hatalar olarak değerlendirilmez; iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğünün yerine getirilmemesi kapsamında ele alınır.
İşyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğünün ihlali halinde, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında idari para cezaları uygulanabilir.
Bu cezalar; işyeri hekimi hiç görevlendirilmemesi, gerekli süreden daha az görevlendirme yapılması veya görevlendirmenin mevzuata uygun şekilde belgelendirilmemesi gibi durumlarda gündeme gelebilir.
Denetimlerde yalnızca “sözleşme var mı?” sorusu değil, hesaplanan sürenin doğruluğu ve hizmetin fiilen uygulanıp uygulanmadığı da değerlendirilir.
İşyeri hekimi çalışma sürelerinin mevzuata uygun şekilde belgelendirilmesi önemlidir. Denetimlerde talep edilebilecek temel belgeler şunlardır:
İSG-KATİP üzerinden yapılan görevlendirmelerde, hesaplanan süre ile atanan süre arasında uyumsuzluk bulunmaması gerekir. Aksi durumda görevlendirme yapılmış olsa dahi eksiklik söz konusu sayılabilir.
Hayır. İşyeri hekimi hizmetinin OSGB aracılığıyla alınması, çalışma süresi hesabını değiştirmez. Süreler; OSGB’den hizmet alınsa da bireysel olarak işyeri hekimi görevlendirilse de aynı mevzuat hükümlerine tabidir.
OSGB’nin sorumluluğu, hesaplanan süre kadar hizmeti fiilen sunmak ve bu hizmeti kayıt altına almaktır. Ancak nihai sorumluluk işverene ait olduğundan, süre hesabının doğruluğu mutlaka kontrol edilmelidir.
Bu hatalar iyi niyetle yapılmış olsa dahi, denetimlerde mevzuata aykırılık olarak değerlendirilebilir.
İşyeri hekimi çalışma süreleri, işyerinin büyüklüğüne veya tercih edilen hizmet modeline göre değil; tehlike sınıfı ve çalışan sayısı esas alınarak belirlenir. Süreler dakika bazlıdır ve her bir çalışan için ayrı ayrı hesaplanır.
Doğru hesaplama yapılabilmesi için; tehlike sınıfı doğru belirlenmeli, çalışan sayısı güncel tutulmalı, dakika esaslı hükümler dikkate alınmalı, görevlendirme ve hizmet kayıtları eksiksiz şekilde belgelenmelidir. Bu yaklaşım, hem yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesini hem de iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sürdürülebilir şekilde yürütülmesini sağlar.
İşyeri hekimi bulundurmak zorunlu mu hakkında kapsamlı bilgi almak için makalemizi inceleyin.
Ayda “5–10–15 dakika” ifadesi ne anlama gelir?
Bu ifadeler, işyerindeki her bir çalışan için işyeri hekiminin ayda ayırması gereken asgari süreyi ifade eder. Örneğin “çalışan başına 10 dakika”, işyerinde 10 çalışan varsa toplam sürenin 100 dakika olması gerektiği anlamına gelir.
İşyeri hekimi ayda yalnızca bir kez gelmek zorunda mıdır?
Hayır. Mevzuatta hizmetin tek seferde verilmesi yönünde bir zorunluluk bulunmamaktadır. Hesaplanan aylık süre, ay içine yayılarak farklı günlerde tamamlanabilir. Önemli olan, toplam sürenin ay sonunda eksiksiz olarak yerine getirilmesidir.
İşyeri hekimi çalışma süresi farklı firmalara bölünebilir mi?
Evet. İşyeri hekimleri, mevzuatta belirtilen toplam çalışma sürelerini aşmamak kaydıyla birden fazla işyerinde görevlendirilebilir. Ancak her işyeri için gerekli asgari sürenin ayrı ayrı karşılanması zorunludur.
İşyeri hekimi fiilen gelmezse görevlendirme geçerli sayılır mı?
Hayır. Sözleşme yapılmış veya İSG-KATİP üzerinden görevlendirme tanımlanmış olması tek başına yeterli değildir. Hizmetin fiilen verilmesi ve bunun kayıt altına alınması gerekir.
Çalışan sayısı ay içinde değişirse süre yeniden hesaplanır mı?
Evet. Çalışan sayısındaki artış veya azalış, işyeri hekimi çalışma süresini doğrudan etkiler. Bu nedenle çalışan sayısının güncel tutulması ve gerekli durumlarda sürelerin yeniden hesaplanması gerekir.
Kısmi süreli çalışanlar hesaplamaya dahil edilir mi?
Evet. Kısmi süreli çalışanlar da çalışan sayısına dahil edilir. Mevzuatta, çalışma süresi üzerinden ayrı bir oranlama yapılmamıştır.
© 2023 Yöntem Akademi. Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz materyal kullanılamaz, kullanıldığı taktirde yasal işlem başlatılır.
