İş sağlığı ve güvenliği, yalnızca yasal bir zorunluluk değil; çalışanların sağlığını koruyan, iş sürekliliğini güvence altına alan ve işverenin hukuki sorumluluklarını yerine getirmesini sağlayan temel bir sistemdir. Bu sistemin merkezinde yer alan Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB), işyerlerine profesyonel iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri sunmak üzere yetkilendirilmiş kuruluşlardır.
OSGB kavramı, özellikle işverenler tarafından “ne zaman zorunlu”, “kimler için geçerli” ve “hangi hizmetleri kapsar” sorularıyla birlikte araştırılmaktadır. Bu içerikte; OSGB’nin ne olduğu, hangi durumlarda zorunlu hale geldiği ve işyerleri açısından neden kritik bir rol üstlendiği açık ve güncel bir çerçevede ele alınmaktadır.
Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB), 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmeliklere göre, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş kurumlardır. Temel görevleri, işyerlerine işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli hizmetlerini sunmaktır.
Yasal Dayanaklar:
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlere iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sağlama zorunluluğu getirir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği: OSGB’lerin kuruluş, yetkilendirme ve denetim esaslarını düzenler.
İSG-Katip Sistemi: İş güvenliği profesyonellerinin işyerlerine atanma ve takibini sağlar.
OSGB’ler, işletmelere risk değerlendirmesi, eğitim, sağlık gözetimi ve acil durum planlaması gibi hayati hizmetleri sunarak hem iş kazalarının hem de olası hukuki ve mali risklerin önüne geçilmesine yardımcı olur.
OSGB’ler, işyerlerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre gerekli olan iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini planlar, uygular ve raporlar. Böylece işverenler, hem yasal uyumu sağlar hem de iş kazaları ve meslek hastalıkları riskini minimize eder.
Bir OSGB tarafından sunulan hizmetler, yalnızca tek bir başlıkla sınırlı değildir. Hizmet kapsamı, işyerinin ihtiyaçlarına göre şekillense de temel görevler şu başlıklar altında toplanır:
İşyeri hekimi hizmetleri: Çalışanların sağlık gözetiminin yapılması, periyodik muayeneler ve işe giriş sağlık kontrolleri
İş güvenliği uzmanı hizmetleri: Risklerin tespiti, önleyici tedbirlerin planlanması ve sahada uygulama takibi
Risk değerlendirmesi: İşyerindeki tehlikelerin analiz edilmesi ve risklerin yazılı olarak raporlanması
Acil durum planları: Yangın, deprem ve benzeri durumlara karşı hazırlık süreçlerinin oluşturulması
Eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri: Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği konusunda bilinçlendirilmesi
Bu görevler, OSGB’lerin yalnızca danışmanlık veren yapılar değil; işyerlerinin iş sağlığı ve güvenliği süreçlerine aktif olarak dahil olan profesyonel kuruluşlar olduğunu göstermektedir.
OSGB hizmeti, işverenin tercihine bırakılmış bir uygulama değildir. Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sunulması, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile açık şekilde düzenlenmiştir. Bu kapsamda, belirli koşulları sağlayan tüm işyerleri için OSGB hizmeti alma zorunluluğu bulunmaktadır.
Zorunluluğun başlangıç noktası; işyerinin çalışan sayısı, tehlike sınıfı ve faaliyet türü gibi kriterlere göre belirlenir. Bu kriterler, işverenlerin yükümlülüklerini netleştirmek ve iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının standart bir çerçevede yürütülmesini sağlamak amacıyla tanımlanmıştır.
Çalışan sayısı, OSGB zorunluluğunun belirlenmesinde temel ölçütlerden biridir. Mevzuata göre;
Bir veya daha fazla çalışanı bulunan işyerleri, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sağlamakla yükümlüdür.
Bu yükümlülük, çalışan sayısı arttıkça daha kapsamlı hale gelir ve hizmet süreleri mevzuatla belirlenen oranlara göre artırılır.
Özellikle küçük ölçekli işletmelerde sıkça karşılaşılan “az çalışan olduğu için zorunlu değil” düşüncesi, mevzuat açısından doğru değildir. Çalışan sayısı tek başına OSGB yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
İşyerleri, yürüttükleri faaliyetlere göre az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olmak üzere üç ana sınıfa ayrılır. Bu sınıflandırma, OSGB hizmetinin kapsamını ve önemini doğrudan etkiler.
Az tehlikeli işyerleri: Ofisler, bürolar ve benzeri faaliyetler bu grupta yer alır. Bu işyerlerinde de iş sağlığı ve güvenliği hizmeti zorunludur; ancak hizmet süreleri daha sınırlıdır.
Tehlikeli işyerleri: Üretim, atölye ve bazı teknik hizmet alanları bu sınıfa girer. Risk seviyesi arttığı için iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmetleri daha yoğun şekilde sunulmalıdır.
Çok tehlikeli işyerleri: İnşaat, maden ve ağır sanayi gibi alanları kapsar. Bu işyerlerinde OSGB hizmeti hayati önem taşır ve denetimler daha sık gerçekleştirilir.
Tehlike sınıfı yükseldikçe, işverenin sorumluluğu ve alınması gereken önlemler de artar. Tehlike sınıfınızı öğrenmek için tıklayın.
Yeni kurulan işyerlerinde, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin ne zaman başladığı sıklıkla merak edilen bir konudur. Mevzuata göre;
İşyerinde ilk çalışan istihdam edildiği andan itibaren iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri başlar.
OSGB hizmeti, işyerinin faaliyete geçmesinden sonra ertelenebilecek bir süreç değildir.
Bu noktada yapılan en yaygın hatalardan biri, denetim yapılana kadar OSGB hizmeti alınmamasıdır. Ancak yükümlülük, denetimle değil fiili çalışma ile başlar.
İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri, işverenin inisiyatifine bırakılmış uygulamalar değildir. OSGB hizmeti alınmaması ya da bu hizmetlerin eksik şekilde yürütülmesi durumunda, işverenler idari, hukuki ve cezai yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir.
Bu yaptırımlar yalnızca para cezası ile sınırlı değildir. Denetim süreçleri, iş kazaları ve çalışan sağlığına ilişkin sonuçlar, işveren açısından çok daha geniş risk alanları doğurur.
İşyerinde işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı görevlendirilmemesi, mevzuata aykırılık olarak değerlendirilir. Bu durumlarda:
İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin hiç alınmaması
Hizmetlerin mevzuatta belirtilen süre ve kapsamda yürütülmemesi
Gerekli sözleşmelerin yapılmaması veya bildirimlerin eksik olması idari para cezası ile sonuçlanır. Cezalar, her ay ve her bir yükümlülük için ayrı ayrı uygulanabilir. Bu da kısa sürede ciddi mali yükler doğmasına neden olur.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılan denetimlerde, OSGB hizmetlerinin varlığı ve etkinliği detaylı şekilde incelenir. Denetim sürecinde;
Görevlendirilen uzman ve hekimlerin belgeleri
Eğitim ve sağlık gözetimi kayıtları kontrol edilir. Bu belgelerin eksik veya hatalı olması, yaptırım uygulanması için yeterli görülür.
OSGB hizmetinin alınmaması ya da yetersiz yürütülmesi, iş kazası meydana geldiğinde işverenin sorumluluğunu ağırlaştırır. Böyle bir durumda;
İdari para cezaları
Tazminat davaları
Ceza hukuku kapsamında sorumluluk gündeme gelebilir. Özellikle ağır yaralanma veya ölümle sonuçlanan iş kazalarında, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınmamış olması ciddi hukuki sonuçlar doğurur.
OSGB hizmetleri çoğu zaman yalnızca yasal bir zorunluluk olarak değerlendirilse de, işyerleri açısından asıl değeri önleyici ve sürdürülebilir bir sistem sunmasından kaynaklanır. Etkin şekilde yürütülen iş sağlığı ve güvenliği süreçleri; iş kazalarının azaltılmasını, çalışan sağlığının korunmasını ve işverenin operasyonel risklerinin kontrol altına alınmasını sağlar.
Bu yönüyle OSGB’ler, işyerlerinin yalnızca bugünkü yükümlülüklerini değil, uzun vadeli iş sürekliliğini de güvence altına alan bir yapı sunar.
İş kazaları ve meslek hastalıkları, çoğu zaman öngörülebilir risklerin yeterince yönetilememesinden kaynaklanır. OSGB’ler tarafından yapılan risk değerlendirmeleri, saha gözlemleri ve periyodik kontroller sayesinde;
Tehlikeler önceden tespit edilir
Riskler oluşmadan gerekli önlemler planlanır
Çalışanların maruz kaldığı sağlık riskleri azaltılır
Bu yaklaşım, kazaya müdahale etmekten ziyade kazayı önlemeyi esas alır.
Sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı, çalışanların motivasyonunu ve verimliliğini doğrudan etkiler. OSGB hizmetleri kapsamında yürütülen sağlık gözetimi ve bilgilendirme faaliyetleri;
Çalışanların kendilerini güvende hissetmesini sağlar
İşe bağlı sağlık sorunlarının erken tespit edilmesine imkân tanır
Devamsızlık ve iş gücü kayıplarını azaltır
Bu durum, işveren açısından hem operasyonel hem de finansal açıdan olumlu sonuçlar doğurur.
İş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülüklerin eksiksiz yerine getirilmesi, işverenin hukuki sorumluluğunu önemli ölçüde azaltır. OSGB’ler;
Mevzuata uygunluk takibini yapar
Gerekli dokümantasyonu düzenli şekilde hazırlar
Denetim süreçlerinde işverene rehberlik eder
Bu sayede işverenler, olası denetimlerde ve hukuki süreçlerde daha güçlü bir konumda yer alır.
İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarına önem veren işletmeler, yalnızca çalışanlar nezdinde değil; müşteriler, iş ortakları ve kamuoyu gözünde de daha güvenilir algılanır. OSGB hizmetleri;
Kurumsal sorumluluk anlayışını destekler
İşveren markasının güçlenmesine katkı sağlar
Uzun vadeli ve sürdürülebilir bir çalışma kültürü oluşturur
İşverenlerin en sık kararsız kaldığı konulardan biri, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin bireysel bir iş güvenliği uzmanı ile mi yoksa OSGB aracılığıyla mı yürütülmesi gerektiğidir. Her iki seçeneğin de mevzuat açısından geçerli olduğu durumlar bulunmakla birlikte, hizmet kapsamı ve sürdürülebilirlik açısından önemli farklar vardır.
Bu farkların doğru anlaşılması, işverenin hem yasal uyum hem de operasyonel verimlilik açısından doğru karar almasını sağlar.
Bireysel iş güvenliği uzmanı ile çalışıldığında, hizmet genellikle yalnızca iş güvenliği uzmanlığı ile sınırlı kalır. Oysa OSGB’ler, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini bütüncül bir yapı içinde sunar.
OSGB hizmetlerinin kapsamı şunları içerir:
İş güvenliği uzmanı hizmeti
İşyeri hekimi hizmeti
Gerekli durumlarda diğer sağlık personeli desteği
Risk değerlendirmesi, acil durum planları ve sağlık gözetimi
Bu bütünlük, işverenin farklı hizmetler için ayrı ayrı organizasyon yapma ihtiyacını ortadan kaldırır.
Bireysel uzmanlarla çalışılan yapılarda, hizmetin sürekliliği kişiye bağlıdır. Uzmanın izin, hastalık veya işten ayrılma gibi durumlarında hizmette aksaklık yaşanabilir.
OSGB’lerde ise:
Hizmet kurumsal yapı üzerinden yürütülür
Uzman ve hekim değişiklikleri hizmeti kesintiye uğratmaz
Mevzuata uygun süre ve kapsam sürekli olarak takip edilir
Bu durum, özellikle orta ve büyük ölçekli işletmeler için önemli bir avantaj sağlar.
OSGB’ler, iş sağlığı ve güvenliği süreçlerinin planlanması, takibi ve raporlanmasını tek bir çatı altında yürütür. Bu sayede işveren;
Farklı uzmanlarla ayrı sözleşmeler yapmak zorunda kalmaz
Evrak ve bildirim süreçlerini merkezi olarak yönetir
Denetimlere daha sistemli şekilde hazırlanır
Bu yapı, işverenin kendi işine odaklanmasını kolaylaştırır.
OSGB hizmeti özellikle şu durumlarda daha uygun bir çözüm sunar:
Birden fazla iş sağlığı ve güvenliği hizmetine ihtiyaç duyulan işyerleri
Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işletmeler
İş sağlığı ve güvenliği süreçlerini profesyonel ve sürekli şekilde yönetmek isteyen işverenler
Bu yönüyle OSGB’ler, yalnızca mevzuat gereği değil; sistemli bir iş sağlığı ve güvenliği yaklaşımı benimseyen işletmeler için tercih edilir.
OSGB hizmeti alırken dikkat edilmesi gereken en önemli konulardan biri, hizmetin yetkili ve mevzuata uygun bir kuruluş tarafından sunulup sunulmadığıdır. Yetkisiz ya da eksik yetkilendirmeye sahip yapılarla çalışılması, işveren açısından ciddi hukuki ve idari riskler doğurabilir.
Bu nedenle OSGB seçimi yapılırken yalnızca fiyat veya lokasyon değil, yetkilendirme ve kurumsal yeterlilik kriterleri de mutlaka değerlendirilmelidir.
Yetkili bir OSGB, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilen resmi OSGB yetki belgesine sahiptir. Bu belge;
OSGB’nin faaliyet göstermeye yetkili olduğunu
Hangi kapsamda hizmet sunabileceğini
Denetimlere tabi olduğunu gösteren temel unsurdur. İşverenler, hizmet almayı planladıkları OSGB’den bu belgeyi talep etmeli ve güncelliğini kontrol etmelidir.
Yetkili bir OSGB bünyesinde görev yapan iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri, kendi alanlarında geçerli sertifika ve belgelere sahip olmalıdır. Bu kapsamda;
İş güvenliği uzmanının sınıfı
İşyeri hekiminin yetki belgesi
Görevlendirme ve sözleşme kayıtları mevzuata uygun şekilde düzenlenmelidir. Bu belgeler, denetimlerde doğrudan kontrol edilen unsurlar arasında yer alır.
Yetkili OSGB’ler, işverenle yaptıkları hizmet sözleşmelerini ilgili sistemler üzerinden resmi olarak bildirir. Bu bildirimler;
Hizmetin fiilen başladığını
Görevlendirmelerin mevzuata uygun yapıldığını
Denetimlerde esas alınacak kayıtların oluşturulduğunu gösterir. Sözleşme yapılmadan veya resmi bildirimler tamamlanmadan başlatılan hizmetler, mevzuat açısından geçerli kabul edilmez.
Kurumsal ve yetkili OSGB’ler, sundukları hizmetleri düzenli olarak raporlar ve kayıt altına alır. Risk değerlendirmeleri, eğitim kayıtları ve sağlık gözetimi belgeleri sistemli şekilde arşivlenir. Bu yaklaşım, hem işverenin yükümlülüklerini takip etmesini kolaylaştırır hem de olası denetimlerde şeffaflık sağlar.
OSGB seçimi, yalnızca yasal bir yükümlülüğün yerine getirilmesi olarak değerlendirilmemelidir. Doğru OSGB ile çalışmak; iş sağlığı ve güvenliği süreçlerinin etkinliğini artırırken, yanlış tercihler uzun vadede hem mali hem de hukuki sorunlara yol açabilir. Bu nedenle OSGB hizmeti alınmadan önce bazı temel kriterlerin dikkatle değerlendirilmesi gerekir.
OSGB ile yapılacak sözleşmede sunulacak hizmetlerin kapsamı açık şekilde belirtilmelidir. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmetlerinin hangi sürelerde verileceği, hangi çalışmaların OSGB sorumluluğunda olduğu net olarak tanımlanmalıdır.
Belirsiz veya genel ifadeler içeren sözleşmeler, ilerleyen süreçte hizmet eksikliği ve sorumluluk karmaşası yaratabilir.
OSGB’nin bünyesinde görev yapan uzman ve hekimlerin tecrübesi, hizmet kalitesini doğrudan etkiler. Farklı sektörlerde deneyim sahibi uzmanların bulunması, işyerinin faaliyet alanına uygun çözümler üretilmesini sağlar.
Bu noktada yalnızca belge yeterliliği değil, saha deneyimi ve kurumsal geçmiş de değerlendirilmelidir.
OSGB’nin işyerine olan fiziksel yakınlığı ve erişilebilirliği, özellikle saha çalışmaları ve acil durumlar açısından önemlidir. Düzenli ziyaretlerin ve kontrollerin aksatılmadan yapılabilmesi için lokasyon faktörü göz ardı edilmemelidir.
OSGB sözleşmeleri genellikle belirli süreler için yapılır. Bu süreçte hizmetin kesintisiz şekilde devam etmesi, uzman değişikliklerinin işverene zamanında bildirilmesi ve mevzuat güncellemelerinin takip edilmesi önemlidir.
Kurumsal yapıya sahip OSGB’ler, bu süreçleri sistemli şekilde yönetir.
OSGB hizmeti alırken yalnızca fiyat odaklı karar verilmesi, en sık yapılan hatalardan biridir. Düşük maliyetli ancak yetersiz hizmet sunan yapılar, kısa vadede avantaj gibi görünse de uzun vadede ciddi riskler doğurabilir.
Hizmet kalitesi, kapsam ve güvenilirlik; fiyat kadar hatta çoğu zaman fiyattan daha belirleyici unsurlardır.
OSGB’ler, iş sağlığı ve güvenliği sisteminin uygulayıcı ve denetleyici unsurlarından biridir. İşverenler için OSGB hizmeti;
Yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesini sağlar
İş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesine katkı sunar
Denetim ve hukuki riskleri minimize eder
Kurumsal sürdürülebilirliği destekler
OSGB’nin ne olduğu, ne zaman zorunlu hale geldiği ve işyerleri açısından neden önemli olduğu doğru şekilde anlaşıldığında; iş sağlığı ve güvenliği süreçleri yalnızca bir zorunluluk değil, stratejik bir yönetim alanı haline gelir.
Bu nedenle OSGB hizmeti, geçici bir çözüm olarak değil; işyerinin yapısına ve faaliyet alanına uygun, uzun vadeli bir sistem olarak ele alınmalıdır.
OSGB her işyeri için zorunlu mudur?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında, bir veya daha fazla çalışanı bulunan tüm işyerleri iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sağlamakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, işyerinin tehlike sınıfına göre farklı kapsam ve sürelerde uygulanır.
Az tehlikeli işyerleri OSGB hizmeti almak zorunda mı?
Evet. Az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri de iş sağlığı ve güvenliği hizmeti almak zorundadır. Ancak bu işyerlerinde hizmet süreleri, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfa göre daha sınırlıdır.
OSGB hizmeti aylık mı alınır?
OSGB hizmetleri genellikle aylık sözleşmeler kapsamında sunulur. Hizmet süresi ve kapsamı; çalışan sayısı, tehlike sınıfı ve mevzuat gerekliliklerine göre belirlenir.
OSGB olmadan denetimden geçmek mümkün mü?
İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin mevzuata uygun şekilde yürütülmemesi durumunda, denetimlerde idari yaptırımlar uygulanabilir. OSGB hizmeti alınmaması, denetimden sorunsuz geçilmesini zorlaştırır.
Yeni açılan işyerleri OSGB hizmetini ne zaman almak zorundadır?
Yeni açılan işyerlerinde, ilk çalışanın işe başladığı tarihten itibaren iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri başlar. OSGB hizmeti bu tarihten sonra geciktirilmemelidir.
© 2023 Yöntem Akademi. Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz materyal kullanılamaz, kullanıldığı taktirde yasal işlem başlatılır.
