Acil durum planı, işyerlerinde yangın, patlama, doğal afet ve benzeri durumlarda uygulanacak tahliye, müdahale ve ekip görevlerini belirleyen zorunlu İSG dokümanıdır. Mevzuata göre işyerine özel hazırlanır, tatbikatlarla desteklenir ve tehlike sınıfına göre düzenli olarak yenilenir.
Acil durum planı, işyerinde meydana gelen yangın, patlama, kimyasal yayılım, doğal afet, sabotaj, zehirlenme, salgın hastalık ve benzeri acil durumlarda uygulanacak iş ve işlemleri gösteren resmi dokümandır. Bu plan; çalışanların güvenli tahliyesini, ekiplerin görev dağılımını, müdahale yöntemlerini, iletişim düzenini, toplanma alanlarını ve tahliye krokilerini içerir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre işveren; çalışma ortamını, kullanılan maddeleri, iş ekipmanlarını ve çevre şartlarını dikkate alarak acil durumları önceden değerlendirir, gerekli tedbirleri alır, acil durum planlarını hazırlar, ekipleri görevlendirir, eğitim ve tatbikatları yaptırır.
Bu nedenle acil durum planı yalnızca denetimlerde ibraz edilen bir belge değildir. İşyerinin kriz anında nasıl hareket edeceğini belirleyen, çalışan güvenliğini doğrudan etkileyen ve işverenin yasal sorumluluklarını gösteren temel İSG dokümanıdır.
Evet. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki işyerleri acil durumlara karşı plan hazırlamakla yükümlüdür. ÇSGB Acil Durum Planı Hazırlama Rehberi’nde de 6331 sayılı Kanun kapsamına giren tüm işyerlerinin İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik’e göre acil durum planı hazırlamakla yükümlü olduğu belirtilir.
Bu yükümlülük yalnızca büyük ölçekli üretim tesisleri için geçerli değildir. Ofisler, mağazalar, depolar, atölyeler, fabrikalar, şantiyeler, sağlık kuruluşları, eğitim kurumları, restoranlar, oteller ve hizmet işletmeleri de faaliyet alanına uygun acil durum planı hazırlamak zorundadır.
Acil durum planı, işyerine özel hazırlanır. Standart bir şablonun yalnızca isim değiştirerek kullanılması denetimlerde yeterli kabul edilmez. Planın işyerinin fiziksel yapısını, faaliyet alanını, tehlike sınıfını, çalışan sayısını ve sahadaki riskleri yansıtması gerekir.
ÇSGB rehberine göre acil durum planında asgari olarak şu bilgiler yer alır:
| Bölüm | İçerik |
|---|---|
| İşyeri bilgileri | Unvan, adres, işveren adı, iletişim bilgileri |
| Hazırlayan bilgileri | Hazırlayanların adı, soyadı ve unvanı |
| Tarih bilgileri | Hazırlanma tarihi, geçerlilik tarihi, revizyon bilgileri |
| Acil durumlar | Yangın, patlama, kimyasal yayılım, doğal afet, sabotaj, zehirlenme vb. |
| Önleyici tedbirler | Riskleri azaltan ve etkileri sınırlandıran tedbirler |
| Müdahale yöntemleri | Yangın, tahliye, kurtarma, koruma ve ilk yardım adımları |
| Toplanma alanı | Güvenli toplanma yeri ve ulaşım güzergâhı |
| Tahliye planı | Kaçış yolları, acil çıkışlar, ekipman konumları, uyarı sistemleri |
| Ekip listeleri | Görevli destek elemanları, yedekler, sorumluluk alanları ve iletişim bilgileri |
| Acil irtibatlar | Ulusal ve yerel kurumların acil durum numaraları |
| Özel risk alanları | Kimyasal, patlayıcı, yanıcı veya elektriksel risk barındıran bölümler |
Bu başlıklar ÇSGB Acil Durum Planı Hazırlama Rehberi’nde dokümantasyon bölümü altında sıralanır.
Acil durum planı, rastgele oluşturulan bir dosya değildir. Yönetmelik esaslarına göre belirli aşamalar izlenerek hazırlanır. ÇSGB rehberinde bu aşamalar; acil durumların belirlenmesi, önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlerin alınması, görevlendirilecek kişilerin belirlenmesi, müdahale ve tahliye yöntemlerinin oluşturulması, dokümantasyon, tatbikat ve planın yenilenmesi olarak açıklanır.
Planlama süreci işyerinin mevcut durumunun incelenmesiyle başlar. Bu aşamada şu bilgiler kayıt altına alınır:
Bu veriler toplanmadan hazırlanan plan, işyerinin gerçek risklerini yansıtmaz.
Her işletmenin risk profili farklıdır. Bu nedenle acil durum türleri işyerine özel belirlenir. Sık değerlendirilen acil durumlar şunlardır:
ÇSGB rehberi; yangın, patlama, tehlikeli kimyasal madde yayılımı, doğal afetler, zehirlenme, radyoaktif sızıntı, sabotaj ve salgın hastalık gibi durumların değerlendirmeye alınması gerektiğini belirtir.
Belirlenen her acil durum için önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler hazırlanır. Örneğin:
Bu bölüm, planın sahada uygulanmasını sağlayan ana bölümdür.
İşveren, işyerinde acil durum ekiplerini oluşturur. Bu ekipler şu başlıklardan meydana gelir:
Ekiplerde görev alacak destek elemanlarının sayısı; çalışan sayısı, tehlike sınıfı ve vardiya düzenine göre belirlenir. 10’dan az çalışanı bulunan işyerlerinde söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin tamamı için uygun donanıma sahip ve özel eğitimli en az bir çalışanın destek elemanı olarak görevlendirilmesi yeterlidir. İlk yardım görevlendirmesi ise İlkyardım Yönetmeliği hükümlerine göre ayrıca yapılır.
Tahliye planı, acil durum planının en fazla denetlenen bölümlerinden biridir. Tahliye krokisinde şu bilgiler yer alır:
ÇSGB rehberi, tahliye planının bina giriş ve çıkışları ile katlarda çalışanların görüş seviyesine uygun yükseklikte ve görünür şekilde asılması gerektiğini belirtir.
Her acil durum türü için çalışanların uygulayacağı adımlar açık şekilde yazılır. Talimatlar kısa, anlaşılır ve sahada uygulanacak biçimde hazırlanır.
Örnek talimat başlıkları:
Karmaşık, uzun ve teknik ifadeler kriz anında uygulamayı zorlaştırır. Talimatların çalışanların anlayacağı açıklıkta hazırlanması gerekir.
Acil durum planının sahada karşılık bulması için çalışanlara bilgilendirme yapılır ve tatbikat düzenlenir. Maden işyerleri dışındaki işyerlerinde acil durum tatbikatı en geç yılda bir yapılır. Tatbikat sonrasında görülen eksiklikler kayıt altına alınır ve plana gerekli düzeltmeler işlenir.
Tatbikat formunda şu bilgiler bulunur:
Bu kayıtlar denetimlerde planın uygulanıp uygulanmadığını gösterir.
Acil durum planı işveren tarafından onaylanır. Sayfalar numaralandırılır, hazırlayan kişiler her sayfayı paraflar ve son sayfayı imzalar. Elektronik imza ile imzalanan planlar da geçerlidir. Plan, acil durum ekiplerinin kolayca ulaşacağı şekilde işyerinde saklanır.
Acil durum planı, işyerindeki değişikliklerden bağımsız olarak tehlike sınıfına göre belirli aralıklarla yenilenir:
| Tehlike Sınıfı | Yenileme Süresi |
|---|---|
| Çok tehlikeli işyerleri | En geç 2 yılda bir |
| Tehlikeli işyerleri | En geç 4 yılda bir |
| Az tehlikeli işyerleri | En geç 6 yılda bir |
ÇSGB rehberinde acil durum planlarının çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dört ve altı yılda bir yenileneceği belirtilir.
Aşağıdaki durumlarda süre beklenmeden revizyon yapılır:
Acil durumları belirlemeyen, gerekli tedbirleri almayan, acil durum planı hazırlamayan veya yeterli sayıda destek elemanı görevlendirmeyen işverenlere 6331 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası uygulanır.
Ceza tutarı; işyerinin tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve aykırılığın niteliğine göre değerlendirilir. 6331 sayılı Kanun’da idari para cezalarının çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre artırımlı uygulanacağı düzenlenmiştir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 6331 sayılı Kanun’a göre 2026 yılında uygulanacak idari para cezalarını resmi sayfasında yayımlamıştır. Bu nedenle içerikte sabit rakam vermek yerine ilgili yılın ÇSGB idari para cezaları tablosuna dış bağlantı verilmesi en doğru yöntemdir.
Hazır şablonlar işyerinin gerçek risklerini yansıtmaz. Denetimlerde planın işyerine özgü hazırlanıp hazırlanmadığı kontrol edilir.
Kat planı, acil çıkış, yangın dolabı, elektrik panosu veya toplanma alanı değiştiği halde krokinin güncellenmemesi ciddi uygunsuzluk oluşturur.
İşten ayrılan, görev yeri değişen veya vardiyası değişen personelin ekip listesinde kalması müdahale düzenini bozar.
Plan hazırlanmasına rağmen tatbikat yapılmaması, belgenin sahada uygulanmadığını gösterir. Tatbikat raporu planın en güçlü kanıtlarından biridir.
Toplanma alanı güvenli, ulaşılabilir ve tahliye planında gösterilmiş şekilde belirlenir. Tahliye sonrası çalışan sayımı bu alanda yapılır.
Acil durumda uzun ve teknik talimatlar uygulanmaz. Her talimat kısa, anlaşılır ve adım adım ilerleyen yapıda hazırlanır.
Yöntem Akademi, işyerlerinin acil durum planı hazırlama, güncelleme, ekip organizasyonu, tahliye krokisi, eğitim ve tatbikat süreçlerini mevzuata uygun şekilde yürütür.
Hizmet kapsamında şu adımlar uygulanır:
Bu yapı sayesinde işletme yalnızca yasal belgeye sahip olmaz; denetim, eğitim, tahliye ve kriz yönetimi süreçlerini uygulanabilir hale getirir.
Evet. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki işyerleri acil durum planı hazırlamakla yükümlüdür. Plan; çalışan sayısı, tehlike sınıfı ve faaliyet alanı dikkate alınarak işyerine özel hazırlanır.
Mevzuatta kullanılan resmi ifade “acil durum planı”dır. Kullanıcılar aramalarda “acil durum eylem planı” ifadesini de kullandığı için içerikte bu terime doğal akış içinde yer verilir. Ana terim olarak “acil durum planı” kullanılmalıdır.
Maden işyerleri dışındaki işyerlerinde acil durum tatbikatı en geç yılda bir yapılır. Tatbikat sonunda eksikler kayıt altına alınır ve acil durum planı güncellenir.
Çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2 yılda bir, tehlikeli işyerlerinde en geç 4 yılda bir, az tehlikeli işyerlerinde en geç 6 yılda bir yenilenir. İşyerindeki değişikliklerde bu süre beklenmeden revizyon yapılır.
Evet. 10’dan az çalışanı bulunan işyerlerinde söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin tamamı için uygun donanıma sahip ve özel eğitimli en az bir çalışanın destek elemanı olarak görevlendirilmesi yeterlidir. İlk yardım görevlendirmesi İlkyardım Yönetmeliği’ne göre ayrıca değerlendirilir.
Acil durum planı işveren tarafından onaylanır. Sayfalar numaralandırılır, hazırlayan kişiler tarafından paraflanır ve son sayfa imzalanır. Elektronik imza ile onaylanan planlar da geçerlidir.
Evet. Acil durum planında güvenli toplanma alanı yer alır. Bu alan tahliye planında gösterilir ve tahliye sonrası çalışan sayımı burada yapılır.
© 2023 Yöntem Akademi. Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz materyal kullanılamaz, kullanıldığı taktirde yasal işlem başlatılır.
