Risk analizi; çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2 yılda bir, tehlikeli işyerlerinde 4 yılda bir, az tehlikeli işyerlerinde ise 6 yılda bir yenilenir. İşyerinin taşınması, kullanılan teknoloji, madde, ekipman veya üretim yönteminin değişmesi; iş kazası, meslek hastalığı, ramak kala olay, ortam ölçümü ya da sağlık gözetimi sonuçlarının yeni risk göstermesi hâlinde bu süreler beklenmez.
Mevzuatta bu çalışmanın doğru karşılığı risk değerlendirmesi olarak kullanılır. “Risk analizi” ise günlük kullanımda ve arama sorgularında aynı süreci ifade eder. Kavramın kapsamı, hazırlanma yöntemi ve ekip yapısı için risk analizi nedir rehberi incelenebilir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, risk değerlendirmesinin yenilenme süresini işyerinin tehlike sınıfına göre belirler.
| İşyerinin tehlike sınıfı | En geç yenileme süresi |
|---|---|
| Çok tehlikeli | 2 yılda bir |
| Tehlikeli | 4 yılda bir |
| Az tehlikeli | 6 yılda bir |
Bu süreler tavsiye edilen aralıklar değil, aşılmaması gereken azami yenileme süreleridir. İşyerinde çalışma koşulları ve riskler değişmeden devam etse dahi belirtilen sürenin sonunda değerlendirme yeniden gerçekleştirilir.
Örneğin:
Çok tehlikeli sınıfta bulunan ve değerlendirmesi 10 Ağustos 2026 tarihinde tamamlanan bir işyerinde son yenileme tarihi 10 Ağustos 2028’dir.
Tehlikeli sınıfta bulunan aynı işyerinde son tarih 10 Ağustos 2030’dur.
Az tehlikeli sınıfta bulunan işyerinde ise son tarih 10 Ağustos 2032’dir.
Süre, yürürlükteki değerlendirmenin tamamlandığı tarihten itibaren takip edilir. Takvim yılının değişmesi süreyi yeniden başlatmaz.
Yenileme süresini doğru hesaplamak için öncelikle işyerinin güncel tehlike sınıfı belirlenir. Tehlike sınıfı, işyerinin SGK sicilinde kayıtlı asıl faaliyet NACE kodu üzerinden tespit edilir.
İşyerleri üç sınıftan birine girer:
Az tehlikeli: Ofis faaliyetleri, bazı perakende işletmeleri ve düşük riskli hizmet alanları
Tehlikeli: Belirli imalat faaliyetleri, depolama, bakım ve teknik hizmetler
Çok tehlikeli: İnşaat, madencilik, ağır sanayi ve yüksek risk içeren üretim faaliyetleri
Bir işletmede birden fazla faaliyet yürütülmesi hâlinde asıl iş esas alınır. Asıl faaliyetin belirlenmesinde işyerinin temel üretim veya hizmet konusu değerlendirilir.
NACE kodunun hatalı ya da güncelliğini kaybetmiş olması yalnızca yenileme süresini değil; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan eğitimi ve sağlık gözetimi yükümlülüklerini de etkiler. Bu nedenle değerlendirmeye başlamadan önce işyeri sicilindeki faaliyet kodu doğrulanmalıdır.
İşyerinde yeni bir tehlike ortaya çıktığında 2, 4 veya 6 yıllık sürelerin dolması beklenmez. Yönetmeliğin 12. maddesi, değerlendirmeyi tamamen veya kısmen yenilemeyi gerektiren durumları açıkça sıralar.
İşyerinin başka bir adrese taşınması, mevcut raporun yeni çalışma alanında doğrudan kullanılmasına izin vermez. Yeni binanın;
yerleşim düzeni,
giriş ve çıkışları,
kaçış yolları,
elektrik tesisatı,
havalandırması,
merdivenleri,
yükleme alanları,
depolama bölümleri,
yangın güvenliği düzeni sahada yeniden incelenir.
Binanın tamamı değişmese dahi üretim alanının genişletilmesi, ara kat eklenmesi, duvarların kaldırılması, yeni depo oluşturulması veya acil çıkış güzergâhının değiştirilmesi ilgili riskleri yeniler.
İşyerine yeni bir makine, üretim hattı, forklift, vinç, basınçlı kap ya da otomasyon sistemi alınması, ilgili faaliyet bölümünün yeniden değerlendirilmesini gerektirir.
Değerlendirmede şu unsurlar incelenir:
makinenin hareketli parçaları,
elektrik ve enerji kaynakları,
bakım ve temizlik işlemleri,
operatörün çalışma alanı,
makine-yaya etkileşimi,
gürültü ve titreşim düzeyi,
koruyucu sistemler,
acil durdurma düzeni,
yetkisiz erişim,
oluşan atık ve emisyonlar.
Yeni bir kimyasal madde kullanıldığında yalnızca kullanım aşaması değil; kabul, taşıma, depolama, dozajlama, dökülme, yangın, maruziyet ve atık yönetimi de değerlendirmeye eklenir.
Makine ve tesisatlara ait teknik bulgular için güncel periyodik muayene ve kontrol raporları dikkate alınır.
Aynı ekipman kullanılmaya devam edilse bile çalışma şeklinin değişmesi yeni risk doğurur.
Aşağıdaki değişiklikler bu kapsamdadır:
manuel işlemin otomasyona dönüştürülmesi,
üretim kapasitesinin artırılması,
vardiya sisteminin değiştirilmesi,
bakım işlemlerinin çalışanlar tarafından yürütülmeye başlanması,
yeni hammadde veya yardımcı malzeme kullanılması,
istif yüksekliğinin artırılması,
çalışma hızının yükseltilmesi,
yükleme ve boşaltma yönteminin değiştirilmesi,
kapalı alanda yeni bir faaliyete başlanması.
Değerlendirme yalnızca yeni işlemi değil, değişikliğin diğer bölümler üzerindeki etkisini de kapsar. Üretim artışı; trafik yoğunluğunu, depolama ihtiyacını, çalışan maruziyetini ve acil durum organizasyonunu birlikte değiştirir.
İş kazası sonrasında yalnızca olay tutanağı hazırlanması yeterli değildir. Kazaya yol açan tehlike, mevcut tedbirler ve kontrol sisteminin neden başarısız olduğu yeniden incelenir.
Aynı işlem;
meslek hastalığı tespitinde,
çalışan sağlığında işle bağlantılı bulgu ortaya çıktığında,
yaralanma yaşanmadan atlatılan ramak kala olaylarda da uygulanır.
Örneğin yükün çalışanın yakınına düşmesi ve yaralanma yaşanmaması, olayın önemsiz olduğu anlamına gelmez. İstifleme yöntemi, raf kapasitesi, forklift hareketleri, yük sabitleme sistemi ve çalışanların bulunduğu alan yeniden değerlendirilir.
Olayın etkilediği riskler güncellenmeden ve yeni önlemler uygulanmadan yalnızca “çalışan hatası” kaydı oluşturmak, risk yönetimi yükümlülüğünü karşılamaz.
Çalışma ortamındaki maruziyet sınırlarını değiştiren yeni bir mevzuat düzenlemesi, ilgili risklerin yeniden değerlendirilmesini gerektirir.
Bu durum özellikle şu etkenlerde önem taşır:
gürültü,
titreşim,
toz,
kimyasal maddeler,
biyolojik etkenler,
radyasyon,
termal koşullar.
Yeni sınır değer, mevcut kontrol tedbirlerinin yetersiz kaldığını gösteriyorsa ek teknik ve organizasyonel tedbirler planlanır.
Risk değerlendirmesindeki kabuller, ölçüm ve sağlık gözetimi sonuçlarıyla doğrulanır.
Aşağıdaki bulgular değerlendirmeyi yenileme nedeni oluşturur:
gürültü maruziyetinin sınır değerleri aşması,
ortamda yüksek toz veya kimyasal konsantrasyonu belirlenmesi,
yetersiz aydınlatma tespit edilmesi,
çalışanların odyometri sonuçlarında işle bağlantılı değişim görülmesi,
solunum fonksiyon testlerinde maruziyet bulgusu ortaya çıkması,
ergonomik değerlendirmede tekrarlayan zorlanma belirlenmesi.
Gürültü, toz, kimyasal maruziyet, titreşim, aydınlatma ve termal konfor gibi etkenlerin nesnel olarak belirlenmesi için işyeri ortam ölçümleri kullanılır.
Ölçüm sonucunun rapora eklenmesi tek başına yeterli değildir. Sonuç, risk puanına, kontrol tedbirlerine, sorumlu kişilere ve tamamlanma tarihlerine yansıtılır.
İşyerinin kendi faaliyetinden kaynaklanmayan ancak çalışanları ve iş süreçlerini etkileyen yeni tehlikeler de değerlendirmeye alınır.
Örnekler şunlardır:
bitişik işletmede yanıcı veya patlayıcı madde depolanmaya başlanması,
çevrede ağır araç trafiğinin oluşması,
komşu alanda inşaat veya yıkım çalışması yürütülmesi,
ortak kullanım alanlarında güvenlik düzeninin değişmesi,
sel, heyelan veya benzeri çevresel tehlikenin işyerine ulaşması,
aynı sahada yeni bir alt işverenin faaliyete başlaması.
Dış kaynaklı tehlike işyerinin acil durum planını, tahliye düzenini veya çalışma yöntemini değiştiriyorsa ilgili dokümanlar birlikte güncellenir.
Her değişiklik işyerindeki bütün risk değerlendirmesinin sıfırdan hazırlanmasını zorunlu kılmaz. Yönetmelik, ortaya çıkan yeni riskin işyerinin tamamını mı yoksa belirli bir bölümünü mü etkilediğine göre tam veya kısmi yenileme yapılmasını öngörür.
| Değişiklik | Yenileme kapsamı |
|---|---|
| İşyerinin yeni binaya taşınması | Değerlendirmenin tamamı |
| Tek üretim hattına yeni makine alınması | İlgili hat ve bağlantılı ortak alanlar |
| Boyahanede yeni solvent kullanılması | Kullanım, depolama, havalandırma, yangın ve atık süreçleri |
| Forklift-yaya ramak kala olayı | Trafik yolları, yükleme alanları ve etkilenen çalışma bölümleri |
| Gürültü ölçümünde sınır değerin aşılması | Gürültü kaynağı, maruz kalan bölümler ve çalışan grupları |
| Bütün üretim yönteminin değiştirilmesi | Değerlendirmenin tamamı |
| Yalnızca şirket unvanının değişmesi | Doküman bilgilerinin güncellenmesi |
| İşyerine yeni bir bölüm eklenmesi | Yeni bölüm ve ortak risklerden etkilenen alanlar |
Kısmi yenilemede yalnızca değiştirilen satırların tarihini güncellemek yeterli değildir. Değişikliğin;
diğer tehlikelerle etkileşimi,
çalışan gruplarına etkisi,
acil durum düzeni,
eğitim ihtiyacı,
sağlık gözetimi,
bakım ve kontrol planı
birlikte incelenir.
Yeni bir çalışanın işe başlaması, tek başına bütün risk değerlendirmesinin yenilenmesini gerektirmez. Ancak çalışanın görevi veya özellikleri mevcut riskleri değiştiriyorsa ilgili bölüm güncellenir.
Güncelleme gerektiren örnekler:
işyerinde daha önce yapılmayan bir görevin oluşturulması,
gece vardiyasına geçilmesi,
genç, gebe, emziren veya özel politika gerektiren çalışanın istihdam edilmesi,
çalışanın yeni ekipman veya kimyasal kullanması,
yalnız çalışma düzeninin başlaması,
çalışan sayısındaki artışın tahliye veya iş organizasyonunu değiştirmesi.
Yeni çalışan, işe başlamadan önce yaptığı işin riskleri, kontrol tedbirleri, acil durum düzeni ve güvenli çalışma talimatları hakkında bilgilendirilir. Risk değerlendirmesi ile çalışan eğitimi birbirinin yerine geçmez; iki yükümlülük birlikte yürütülür.
İş güvenliği uzmanının, işyeri hekiminin veya hizmet alınan OSGB’nin değişmesi, Yönetmelik’te tek başına yenileme nedeni olarak sayılmaz.
Yeni görevlendirilen İSG profesyonelleri mevcut çalışmayı;
işyerinin güncel durumunu yansıtıp yansıtmadığı,
sürelerin dolup dolmadığı,
saha değişikliklerinin rapora işlenip işlenmediği,
açık aksiyonların tamamlanma durumu,
ölçüm ve kontrol sonuçlarının değerlendirmeye aktarılması
açısından inceler.
İnceleme sırasında eksiklik veya yeni tehlike tespit edildiğinde ilgili bölümler yenilenir. Yalnızca kapak sayfasındaki uzman ismini değiştirmek, değerlendirme çalışması anlamına gelmez.
NACE kodunun değişmesi iki farklı nedenle gerçekleşir:
İşyerinin gerçek faaliyetinin veya üretim yönteminin değişmesi
Daha önce hatalı kaydedilen kodun düzeltilmesi
Faaliyet veya üretim yöntemi değişmişse süre beklenmeden yeni risk değerlendirmesi gerçekleştirilir. Yalnızca kayıt hatası düzeltilmiş ve saha koşulları değişmemişse dokümandaki NACE kodu ile tehlike sınıfı güncellenir.
Tehlike sınıfı değişikliği, sonraki azami yenileme süresini de değiştirir. İşyerinin tehlike sınıfı yükselmişse yeni sınıfın daha kısa süresi esas alınır ve mevcut değerlendirmenin yaşı kontrol edilir.
Risk değerlendirmesinin yenilenmesi, eski belgenin tarihini değiştirip tekrar imzalamaktan ibaret değildir. İşyerindeki değişiklik sahada incelenir ve sonuçlar kontrol planına aktarılır.
İş kazası, yeni makine, taşınma, mevzuat değişikliği veya ölçüm sonucu gibi yenileme nedeni açık şekilde yazılır.
Değişikliğin hangi bina, bölüm, faaliyet, ekipman ve çalışan gruplarını etkilediği tespit edilir. Tam veya kısmi yenileme kararı bu kapsam üzerinden verilir.
Çalışma, işverenin oluşturduğu ekip tarafından yürütülür. Ekipte işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcileri, destek elemanları ve faaliyetleri bilen çalışanlar yer alır.
Şu belgeler yenileme kapsamına göre değerlendirilir:
iş kazası ve ramak kala kayıtları,
ortam ölçüm sonuçları,
sağlık gözetimi bulguları,
periyodik kontrol raporları,
bakım ve arıza kayıtları,
kimyasal güvenlik bilgi formları,
çalışan görüşleri,
üretim ve yerleşim planları,
mevcut kontrol tedbirlerinin uygulama durumu.
Değişiklik, gerçek çalışma koşullarında gözlemlenir. Bakım, temizlik, arıza giderme, vardiya değişimi, yükleme ve depolama gibi rutin dışı faaliyetler de incelemeye dâhil edilir.
Yeni tehlikeler belirlenir, mevcut risklerin olasılık ve şiddet değerleri yeniden hesaplanır. Eski puanların gerekçesiz şekilde korunması doğru değildir.
Risk değerlendirme yöntemlerinin nasıl uygulandığı hakkında ayrıntılı bilgi için işyerinde risk analizi nasıl yapılır içeriği incelenebilir.
Her tedbir için;
uygulanacak işlem,
sorumlu kişi veya bölüm,
başlangıç tarihi,
tamamlanma tarihi,
tedbir sonrası risk seviyesi belirlenir.
Önlem sıralamasında tehlikeyi ortadan kaldırma, daha az tehlikeli yöntemle değiştirme ve kaynağında kontrol etme adımlarına öncelik verilir. Kişisel koruyucu donanım, teknik ve toplu korunma yöntemlerinin yerine kullanılmaz.
Güncellenen raporda şu bilgiler açıkça gösterilir:
| Revizyon bilgisi | Açıklama |
|---|---|
| Revizyon numarası | Değişikliklerin sırasını gösterir |
| Revizyon tarihi | Güncellemenin tamamlandığı tarih |
| Yenileme nedeni | Kazanın, değişikliğin veya yeni bulgunun açıklaması |
| Etkilenen bölümler | Tam veya kısmi yenileme kapsamı |
| Değiştirilen riskler | Eklenen, kaldırılan veya yeniden puanlanan kayıtlar |
| Katılan ekip | Çalışmayı gerçekleştiren kişiler |
| Yeni tedbirler | Sorumlular ve tamamlanma tarihleri |
| Sonraki yenileme tarihi | Tehlike sınıfına göre belirlenen azami tarih |
Dokümanın sayfaları numaralandırılır, çalışmayı gerçekleştiren kişiler tarafından paraflanır, son sayfası imzalanır ve işyerinde saklanır. Elektronik ortamda hazırlama ve arşivleme de mümkündür.
Azami yenileme süresi dolan rapor, işyerinin güncel risk değerlendirmesi yükümlülüğünü karşılamaz. Rapordaki eski bilgilerin hâlen doğru görünmesi sonucu değiştirmez.
Süre dolduğunda;
saha yeniden incelenir,
mevcut tehlikeler doğrulanır,
tamamlanan ve açık kalan tedbirler kontrol edilir,
ölçüm ve sağlık gözetimi sonuçları değerlendirilir,
yeni riskler eklenir,
güncelliğini kaybeden kayıtlar düzeltilir,
sonraki yenileme tarihi belirlenir.
Süresi geçmiş bir raporun yalnızca tarihini değiştirerek yeniden imzalanması, mevzuatın öngördüğü yenileme çalışmasını karşılamaz.
Risk değerlendirmesinin hiç bulunmaması veya güncel tutulmaması hâlinde doğan idari, hukuki ve operasyonel sonuçlar için risk analizi yapılmamasının sonuçları rehberi incelenebilir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca risk değerlendirmesini yapmak veya yaptırmak ve belirlenen tedbirleri uygulamak işverenin sorumluluğundadır.
Çalışma risk değerlendirmesi ekibi tarafından yürütülür. Dışarıdan OSGB veya uzman desteği alınması işverenin;
doğru bilgi ve belge sağlama,
çalışanların katılımını temin etme,
belirlenen tedbirleri uygulama,
uygulamaları izleme,
değerlendirmeyi güncel tutma sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Yenileme yalnızca iş güvenliği uzmanının masa başında tamamladığı bir işlem değildir. Üretim, bakım, insan kaynakları, sağlık gözetimi ve çalışan temsilcileri sürece kendi görev alanları üzerinden katılır.
Yöntem Akademi, risk değerlendirmesi yenileme çalışmalarını işyerinin güncel faaliyetleri ve saha koşulları üzerinden yürütür.
Hizmet kapsamında;
mevcut rapor ve revizyon geçmişi incelenir,
NACE kodu ile tehlike sınıfı doğrulanır,
değişen bölüm, ekipman ve çalışma yöntemleri belirlenir,
iş kazası ve ramak kala kayıtları değerlendirilir,
ortam ölçümü, sağlık gözetimi ve periyodik kontrol sonuçları incelenir,
saha çalışması gerçekleştirilir,
risk puanları ve kontrol tedbirleri güncellenir,
sorumlu kişiler ile termin tarihleri belirlenir,
revizyon ve takip planı oluşturulur.
İşyerine özgü yeni bir çalışma hazırlanması veya mevcut raporun yenilenmesi için Yöntem Akademi risk analizi hizmeti sayfasından hizmet kapsamına ulaşabilirsiniz.
Risk değerlendirmesi çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2 yılda bir, tehlikeli işyerlerinde 4 yılda bir ve az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir yenilenir. İşyerinde yeni bir tehlike veya önemli bir değişiklik ortaya çıktığında bu süreler beklenmez.
Evet. İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay sonrasında olayla ilişkili tehlikeler, mevcut önlemler ve risk seviyeleri yeniden değerlendirilir. Etki alanına göre çalışma tamamen veya kısmen yenilenir.
Yeni makine yalnızca belirli bir üretim hattını etkiliyorsa ilgili hat ve bağlantılı ortak riskler yenilenir. Makinenin bütün üretim düzenini, enerji sistemini, çalışan trafiğini veya acil durum organizasyonunu değiştirmesi hâlinde kapsam genişletilir.
Yeni çalışanın işe başlaması tek başına bütün değerlendirmenin yenilenme nedeni değildir. Yeni görev, vardiya, ekipman, çalışan profili veya maruziyet biçimi riskleri değiştiriyorsa ilgili bölüm güncellenir.
Hayır. Yeni binanın yerleşimi, tesisatı, kaçış yolları, çalışma alanları, depolama düzeni ve çevresel tehlikeleri farklıdır. Taşınma sonrasında yeni saha koşullarına göre risk değerlendirmesi hazırlanır.
OSGB değişikliği tek başına yasal yenileme nedeni değildir. Yeni hizmet sağlayıcı mevcut raporu ve sahayı gözden geçirir. Güncelliğini kaybeden veya eksik kalan bölümler yenilenir.
Revizyon numarası, tarihi, yenileme nedeni, etkilenen bölümler, değiştirilen riskler, değerlendirme ekibi, yeni tedbirler ve sonraki yenileme tarihi raporda gösterilir. Güncellenen sayfalar ekip tarafından paraflanır ve son sayfa imzalanır.
Süresi dolan rapor güncel risk değerlendirmesi yükümlülüğünü karşılamaz. Tehlike sınıfına göre 2, 4 veya 6 yıllık azami süre dolmadan yenileme tamamlanmalıdır.
Risk değerlendirmesi rutin olarak herhangi bir kuruma onaylatılmaz. Ekip tarafından hazırlanıp imzalanır, işyerinde saklanır ve denetim sırasında yetkili kişilere sunulur.
© 2023 Yöntem Akademi. Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz materyal kullanılamaz, kullanıldığı taktirde yasal işlem başlatılır.
