Diğer sağlık personeli görevlendirme zorunluluğu, 10 veya daha fazla çalışanı bulunan çok tehlikeli sınıftaki işyerleri için geçerlidir. Az tehlikeli ve tehlikeli işyerlerinde DSP zorunluluğu bulunmaz. Çok tehlikeli işyerinde tam süreli işyeri hekimi görevlendirilmişse ayrıca diğer sağlık personeli atanması gerekmez.
Diğer Sağlık Personeli, işyerindeki sağlık gözetimi faaliyetlerini işyeri hekimiyle birlikte yürüten ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından belgelendirilmiş sağlık personelidir. Uygulamada “işyeri hemşiresi” olarak da adlandırılan DSP; çalışan sağlık kayıtlarının düzenlenmesi, ilk yardım organizasyonu, hijyen gözetimi ve sağlık eğitimleri gibi süreçlerde görev alır.
Ancak her işyerinde diğer sağlık personeli görevlendirme yükümlülüğü yoktur. Zorunluluğun doğması için işyerinin tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve işyeri hekimi görevlendirme durumu birlikte değerlendirilir.
Bir işyerinde diğer sağlık personeli görevlendirme yükümlülüğünün doğması için şu üç koşul birlikte gerçekleşmelidir:
| Kontrol edilen kriter | Aranan şart |
|---|---|
| İşyerinin tehlike sınıfı | Çok tehlikeli |
| Çalışan sayısı | 10 veya daha fazla |
| İşyeri hekimi görevlendirmesi | Tam süreli işyeri hekimi bulunmaması |
İşyeri çok tehlikeli sınıfta bulunuyor, en az 10 çalışan istihdam ediyor ve işyerinde tam süreli işyeri hekimi görev yapmıyorsa DSP görevlendirmesi zorunludur.
Bu şartlardan biri karşılanmadığında yasal görevlendirme yükümlülüğü doğmaz. İşveren, zorunluluk bulunmadığı durumlarda da sağlık gözetimini güçlendirmek amacıyla isteğe bağlı görevlendirme yapar. Yönetmelik, tam süreli işyeri hekiminin talebi ve işverenin uygun görmesi hâlinde gönüllü DSP görevlendirmesine izin verir.
DSP zorunluluğu işyerindeki toplam risk düzeyine ilişkin genel bir değerlendirmeyle değil, mevzuatta belirlenen açık koşullarla tespit edilir.
Aşağıdaki tablo farklı işyeri örneklerindeki yükümlülük durumunu gösterir:
| İşyerinin durumu | DSP görevlendirmesi |
|---|---|
| Az tehlikeli sınıfta, 20 çalışan | Zorunlu değil |
| Az tehlikeli sınıfta, 1.000 çalışan | Zorunlu değil |
| Tehlikeli sınıfta, 50 çalışan | Zorunlu değil |
| Tehlikeli sınıfta, 500 çalışan | Zorunlu değil |
| Çok tehlikeli sınıfta, 9 çalışan | Zorunlu değil |
| Çok tehlikeli sınıfta, 10 çalışan | Zorunlu |
| Çok tehlikeli sınıfta, 49 çalışan | Zorunlu |
| Çok tehlikeli sınıfta, 250 çalışan | Zorunlu |
| Çok tehlikeli sınıfta, tam süreli işyeri hekimi var | Ayrıca DSP zorunluluğu yok |
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görevlendirme tablosunda, diğer sağlık personeli zorunluluğunun 10 ve daha fazla çalışanı bulunan çok tehlikeli işyerleri için geçerli olduğu açıkça belirtilir.
Az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çalışan sayısından bağımsız olarak diğer sağlık personeli görevlendirme zorunluluğu bulunmaz.
Bu nedenle ofis, büro, perakende mağazası veya benzer az tehlikeli faaliyetlerde çalışan sayısının 10, 50 ya da 500 olması tek başına DSP yükümlülüğü doğurmaz.
Az tehlikeli işyerlerinin iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimliği hizmeti yönünden yükümlülükleri ise ayrı değerlendirilir. DSP zorunluluğunun bulunmaması, işyerinin diğer iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
Tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde de çalışan sayısına bağlı genel bir DSP zorunluluğu bulunmaz.
Örneğin tehlikeli sınıftaki bir üretim atölyesinde 200 çalışan bulunması, tek başına diğer sağlık personeli görevlendirme şartı oluşturmaz. İşverenin işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı, sağlık gözetimi, eğitim ve risk değerlendirmesi yükümlülükleri ise devam eder.
Çok tehlikeli sınıftaki işyerleri için kritik eşik 10 çalışandır.
9 çalışan bulunan çok tehlikeli işyerinde DSP zorunluluğu yoktur.
Tam olarak 10 çalışan bulunan çok tehlikeli işyerinde zorunluluk başlar.
“10’dan fazla çalışan” ifadesi doğru değildir; mevzuattaki sınır “10 ve daha fazla çalışan” şeklindedir.
İnşaat, maden, ağır metal, kimyasal üretim ve benzeri yüksek riskli faaliyetler çok tehlikeli sınıfta yer alır. Ancak yalnız sektör adına bakılarak karar verilmemelidir. İşyerinin kayıtlı NACE kodu ve yaptığı asıl iş birlikte incelenmelidir.
DSP zorunluluğunun belirlenmesindeki ilk adım, işyerinin az tehlikeli, tehlikeli veya çok tehlikeli sınıflardan hangisinde bulunduğunu kesinleştirmektir.
Tehlike sınıfı belirlenirken işyerinde yapılan asıl iş dikkate alınır. İşyerinin NACE altılı faaliyet kodunun karşısında yer alan sınıf, resmi tehlike sınıfını gösterir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İSG-KATİP üzerindeki işyeri bilgilerinin SGK kayıtlarından alındığını belirtir.
Kontrol sürecinde şu bilgiler karşılaştırılmalıdır:
SGK işyeri sicilinde kayıtlı faaliyet kodu
İşyerinde fiilen yürütülen asıl faaliyet
NACE altılı faaliyet kodu
Tehlike Sınıfları Tebliği’ndeki karşılık
İSG-KATİP üzerinde görünen işyeri bilgileri
NACE kodu ile fiili faaliyet arasında uyumsuzluk varsa yalnız mevcut kayda göre işlem yapılmamalıdır. Öncelikle SGK tescil bilgilerinin düzeltilmesi gerekir.
Konuyla ilgili ayrıntılı açıklamaya NACE koduna göre tehlike sınıfı belirleme rehberinden ulaşabilirsiniz.
Tehlike sınıfı çok tehlikeli olarak belirlendikten sonra işyerindeki çalışan sayısı kontrol edilir. Çalışan sayısı 10’a ulaştığı tarihten itibaren diğer sağlık personeli görevlendirme yükümlülüğü doğar.
Çalışan sayısının ay içinde artması veya azalması, hem zorunluluk durumunu hem de aylık hizmet süresini etkiler. Bu nedenle personel hareketlerinin İSG görevlendirmelerine düzenli şekilde yansıtılması gerekir.
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamında öğrenci statüsünde bulunan çırak ve stajyerler, işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli zorunlu çalışma süresi hesabında toplam çalışan sayısına dâhil edilmez.
Örneğin çok tehlikeli sınıftaki bir işyerinde:
9 çalışan,
2 öğrenci statüsünde stajyer
bulunuyorsa DSP süresi hesabına esas çalışan sayısı 9’dur. Bu durumda yalnız stajyerlerin eklenmesiyle 10 çalışan sınırı aşılmış sayılmaz.
Stajyerin gerçekten ilgili kanunlar kapsamında öğrenci statüsünde olup olmadığı kayıt üzerinden doğrulanmalıdır. Normal iş sözleşmesiyle çalışan kişiler, görev unvanları ne olursa olsun çalışan sayısında dikkate alınır.
DSP çalışma süresi, çok tehlikeli işyerindeki toplam çalışan sayısına göre çalışan başına aylık dakika üzerinden hesaplanır.
| Çalışan sayısı | Çalışan başına aylık asgari DSP süresi |
|---|---|
| 10–49 çalışan | En az 10 dakika |
| 50–249 çalışan | En az 15 dakika |
| 250 ve üzeri çalışan | En az 20 dakika |
Bu süreler işyerinin toplam aylık süresi değildir. Tablodaki dakika, her bir çalışan için ayrı uygulanır.
Çok tehlikeli sınıfta 30 çalışanı bulunan bir işyerinde hesaplama şöyledir:
30 çalışan × 10 dakika = 300 dakika
300 dakika, aylık 5 saat DSP hizmetine karşılık gelir.
Çok tehlikeli sınıfta 80 çalışanı bulunan bir işyerinde:
80 çalışan × 15 dakika = 1.200 dakika
1.200 dakika, aylık 20 saat DSP hizmetine karşılık gelir.
Çok tehlikeli sınıfta 300 çalışanı bulunan bir işyerinde:
300 çalışan × 20 dakika = 6.000 dakika
6.000 dakika, aylık 100 saat DSP hizmetine karşılık gelir.
Çalışan sayısı değiştiğinde aylık hizmet süresi yeni sayı üzerinden hesaplanır.
Örneğin 48 çalışanı bulunan çok tehlikeli bir işyerinde kişi başı süre 10 dakikadır. Çalışan sayısı 50’ye çıktığında kişi başı süre 15 dakikaya yükselir:
48 çalışan: 48 × 10 = 480 dakika
50 çalışan: 50 × 15 = 750 dakika
Çalışan sayısının 49’dan 50’ye çıkması yalnız iki çalışanın süresini eklemez; işyerindeki tüm çalışanlar için uygulanacak dakika kademesini değiştirir.
Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde ayrıca diğer sağlık personeli görevlendirme şartı aranmaz.
Bu istisna, işyerinin çalışan sayısından bağımsız olarak tam süreli işyeri hekimi görevlendirmesinin fiilen ve resmi olarak tamamlanmasına bağlıdır. Kısmi süreli işyeri hekimi hizmeti, bu istisnadan yararlanmak için yeterli değildir.
Çok tehlikeli sınıfta 750 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerlerinde tam süreli işyeri hekimi görevlendirilmesi gerektiğinden, bu işyerlerinde ayrıca zorunlu DSP ataması aranmaz. İşveren, sağlık hizmetlerinin etkinliği için işyeri hekiminin talebi doğrultusunda ek DSP görevlendirmesi yapar.
Buradaki önemli ayrım şudur:
| İşyeri hekimi görevlendirmesi | DSP durumu |
|---|---|
| Kısmi süreli işyeri hekimi | Diğer şartlar sağlanıyorsa DSP zorunlu |
| Tam süreli işyeri hekimi | Ayrıca DSP zorunluluğu yok |
| Tam süreli hekim ve isteğe bağlı DSP | Mevzuata uygun |
Hayır. İşyerinde hemşire, sağlık teknikeri veya başka bir sağlık çalışanının bulunması, DSP yükümlülüğünü tek başına karşılamaz.
Görevlendirilecek kişinin, mevzuatta belirtilen mesleki niteliğe ve Bakanlıkça düzenlenen geçerli diğer sağlık personeli belgesine sahip olması gerekir. Yönetmelikte DSP; Bakanlıkça belgelendirilmiş hemşire, sağlık memuru, acil tıp teknisyeni, çevre sağlığı teknisyeni ve işyeri hemşireliği belgesine sahip kişiler üzerinden tanımlanır.
İşveren DSP yükümlülüğünü iki yöntemden biriyle yerine getirir:
Çalışanları arasından gerekli mesleki niteliğe ve DSP belgesine sahip kişiyi görevlendirir.
Kendi çalışanları arasında uygun personel yoksa Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir OSGB’den hizmet alır.
Her iki yöntemde de hizmet süresi çalışan sayısına göre hesaplanır ve resmi görevlendirme İSG-KATİP üzerinden tamamlanır. DSP hizmetinin dışarıdan alınması, işverenin iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin temel sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İşveren ile OSGB arasında hizmet sözleşmesi imzalanması tek başına resmi görevlendirmenin tamamlandığı anlamına gelmez.
DSP atamasının İSG-KATİP sistemine işlenmesi ve ilgili tarafların onay sürecini tamamlaması gerekir. Onaylanmayan ya da sistemde aktif hâle gelmeyen görevlendirme, denetim sırasında geçerli atama olarak değerlendirilmez.
Sözleşmenin oluşturulması ve tarafların gerçekleştirmesi gereken işlemler İSG-KATİP onay süreci rehberinde ayrıntılı şekilde açıklanmıştır.
İşletmenin DSP ile birlikte işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı ihtiyacı bulunuyorsa OSGB hizmeti alma süreci bütün olarak değerlendirilmelidir.
Mobil sağlık taraması ile diğer sağlık personeli görevlendirmesi farklı hizmetlerdir.
Mobil sağlık hizmetleri; odyometri, solunum fonksiyon testi, akciğer grafisi, göz taraması ve laboratuvar tetkikleri gibi sağlık kontrollerinin işyerinde gerçekleştirilmesini kapsar. DSP görevlendirmesi ise işyerindeki sürekli sağlık gözetimi, kayıt, takip, eğitim, ilk yardım organizasyonu ve işyeri hekimiyle koordinasyon süreçlerini kapsar.
Bu nedenle mobil sağlık taraması yaptırılması, zorunlu DSP atamasının yerine geçmez. İşverenin her iki hizmete ilişkin yükümlülüğü ayrı değerlendirilir.
Kapsam farklarını mobil sağlık hizmetleri ile OSGB arasındaki farklar içeriğinden inceleyebilirsiniz.
İşletmenin diğer sağlık personeli görevlendirmek zorunda olup olmadığı şu sırayla belirlenir:
İşyerinin SGK sicilindeki NACE kodu ile fiilen yürütülen asıl faaliyetin uyumlu olup olmadığı belirlenir. Tehlike sınıfı çok tehlikeli değilse genel DSP zorunluluğu doğmaz.
Çalışan sayısı 10’un altındaysa zorunluluk yoktur. Sayı 10 veya üzerindeyse değerlendirme devam eder. Öğrenci statüsündeki çırak ve stajyerler yasal süre hesabından çıkarılır.
Tam süreli işyeri hekimi varsa ayrıca DSP zorunluluğu aranmaz. Hekim kısmi süreli görev yapıyorsa DSP yükümlülüğü devam eder.
Çalışan sayısı 10–49, 50–249 veya 250 ve üzeri kademelerinden hangisine giriyorsa ilgili çalışan başı dakika uygulanır.
Görevlendirilecek kişinin mesleki niteliği ve geçerli DSP belgesi kontrol edilir.
Görevlendirme sisteme işlenir, tarafların onayları alınır ve sözleşmenin aktif durumu kontrol edilir.
Bu kontrollerin denetim öncesinde toplu şekilde yapılması için İSG denetim hazırlık kontrol listesinden yararlanabilirsiniz.
Zorunluluk kapsamındaki işyerinde diğer sağlık personeli görevlendirilmemesi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında idari yaptırım doğurur.
Diğer sağlık personeli görevlendirmeme cezası, aykırılığın devam ettiği her ay için uygulanır. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellendiğinden içerikte sabit ve eski bir rakama dayanılmamalıdır. Güncel tutar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yayımladığı İSG idari para cezaları tablosundan kontrol edilmelidir.
İdari para cezasının yanında şu uygunsuzluklar da ortaya çıkar:
İSG-KATİP kayıtlarında eksik görevlendirme görülmesi
Yasal hizmet sürelerinin karşılanmaması
Sağlık gözetimi ve çalışan sağlık kayıtlarının sistemli yürütülmemesi
Denetim sırasında görevlendirme eksikliğinin tespit edilmesi
İş kazası veya meslek hastalığı sonrasında işveren sorumluluğunun ağırlaşması
OSGB’den hizmet satın alınması da işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İşveren; hizmetin gerçekten sunulduğunu, sürelerin tamamlandığını ve görevlendirmenin aktif olduğunu kontrol etmekle yükümlüdür.
Mevzuattaki sınır 10’dan fazla değil, 10 ve daha fazla çalışan şeklindedir. Tam olarak 10 çalışanı bulunan çok tehlikeli işyeri kapsama girer.
Genel DSP zorunluluğu yalnız çok tehlikeli sınıf için düzenlenmiştir. Tehlikeli işyerlerinde çalışan sayısına bağlı genel bir işyeri hemşiresi zorunluluğu yoktur.
Hemşirelik diploması tek başına resmi görevlendirme için yeterli değildir. Bakanlıkça düzenlenen veya geçerli kabul edilen DSP belgesi gerekir.
Hizmet sözleşmesi imzalandıktan sonra İSG-KATİP görevlendirmelerinin tamamlanması gerekir. Sistem üzerinde aktif olmayan atama, yalnız kağıt üzerindeki sözleşmeyle tamamlanmış sayılmaz.
Özellikle 49’dan 50’ye ve 249’dan 250’ye çıkan işyerlerinde çalışan başı dakika kademesi değişir. Süre tüm çalışanlar üzerinden yeniden hesaplanır.
Tetkiklerin yapılması ile sürekli diğer sağlık personeli görevlendirilmesi farklı yükümlülüklerdir. Mobil sağlık aracı, resmi DSP atamasının yerine geçmez.
Yöntem Akademi, işletmenin tehlike sınıfını, çalışan sayısını, vardiya düzenini ve mevcut işyeri hekimi görevlendirmesini inceleyerek yasal DSP ihtiyacını belirler.
Süreç şu kapsamda yürütülür:
NACE kodu ve tehlike sınıfı kontrolü
Çalışan sayısına göre aylık süre hesabı
Yetkili DSP görevlendirmesi
İSG-KATİP sözleşme ve onay takibi
İşyeri hekimi ile koordinasyon
Sağlık kayıtlarının düzenli tutulması
İlk yardım ve sağlık eğitimi organizasyonu
Denetim hazırlığı ve dokümantasyon kontrolü
İşletmeniz çok tehlikeli sınıfta yer alıyor ve en az 10 çalışan istihdam ediyorsa Diğer Sağlık Personeli hizmeti sayfasından hizmet kapsamını inceleyebilir, çalışan sayınıza göre aylık görevlendirme süresini öğrenebilirsiniz.
DSP, çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde 10 ve daha fazla çalışan bulunması hâlinde zorunludur. Az tehlikeli ve tehlikeli işyerlerinde çalışan sayısına bağlı genel DSP zorunluluğu bulunmaz.
Evet. Çok tehlikeli sınıfta tam olarak 10 çalışanı bulunan işyerinde diğer sağlık personeli görevlendirilir.
Hayır. Çok tehlikeli işyerinde çalışan sayısı 10’un altındaysa yasal DSP görevlendirme yükümlülüğü bulunmaz.
Hayır. Çalışan sayısı yüksek olsa da tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için genel DSP zorunluluğu düzenlenmemiştir. İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı yükümlülükleri ayrıca devam eder.
Hayır. Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde ayrıca DSP görevlendirme şartı aranmaz. İşveren, sağlık hizmetlerini güçlendirmek amacıyla isteğe bağlı görevlendirme gerçekleştirir.
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu veya 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamında öğrenci statüsünde bulunan stajyer ve çıraklar zorunlu çalışma süresi hesabına dâhil edilmez.
İşyeri hemşiresi, uygulamada DSP için kullanılan yaygın bir ifadedir. Diğer Sağlık Personeli mevzuattaki daha geniş tanımdır ve belirli sağlık meslek mensuplarını kapsar.
Hayır. Hemşirenin resmi DSP görevlendirmesi için mevzuata uygun diğer sağlık personeli belgesine sahip olması gerekir.
Evet. İşverenin kendi çalışanları arasında gerekli niteliklere sahip personel bulunmuyorsa Bakanlıkça yetkilendirilmiş OSGB üzerinden DSP görevlendirmesi yapılır.
Hayır. Mobil sağlık aracı tetkik ve tarama hizmeti sunar. DSP görevlendirmesi ise İSG-KATİP üzerinden gerçekleştirilen sürekli bir iş sağlığı hizmetidir.
Süre çalışan sayısına göre hesaplanır. Çok tehlikeli işyerlerinde 10–49 çalışan için kişi başı 10 dakika, 50–249 çalışan için 15 dakika, 250 ve üzeri çalışan için 20 dakika uygulanır.
© 2023 Yöntem Akademi. Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz materyal kullanılamaz, kullanıldığı taktirde yasal işlem başlatılır.
