Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi; işe başlama eğitimi, temel eğitim, ölçme-değerlendirme, belgelendirme ve kayıt altına alma adımlarıyla verilir. Eğitim süreci yalnızca çalışanların bilgilendirilmesinden ibaret değildir. İşyerindeki tehlikelerin tanıtılması, güvenli çalışma davranışının kazandırılması, acil durumlara hazırlık sağlanması ve yasal kayıtların eksiksiz tutulması gerekir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre işveren, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini almasını sağlamakla yükümlüdür. Bu eğitim; işe başlamadan önce, iş değişikliğinde, çalışma yeri değiştiğinde, iş ekipmanı değiştiğinde veya yeni teknoloji uygulanmaya başlandığında verilir. Eğitimler, ortaya çıkan yeni risklere göre yenilenir ve düzenli aralıklarla tekrarlanır.
Çalışanlara verilecek eğitim süreci planlı ilerlemelidir. Doğru uygulama sırası şöyledir:
Bu sıralama, eğitimin hem mevzuata uygun hem de denetlenebilir şekilde yürütülmesini sağlar.
İşe başlama eğitimi, çalışan fiilen çalışmaya başlamadan önce verilir. Çırak ve stajyerler dâhil tüm çalışanlar bu eğitimi almadan işe başlatılmaz. Eğitim; çalışanın yapacağı işi, kullanacağı ekipmanı, çalışma ortamındaki riskleri ve işyerine özel güvenlik tedbirlerini kapsar.
2026 tarihli düzenlemeye göre işe başlama eğitimi en az 2 saat olarak uygulanır. Bu süre, temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi süresinden sayılmaz. İşe başlama eğitimi uygulamalı ve yüz yüze verilir.
Bu bölümde çalışana şu bilgiler aktarılır:
İşe başlama eğitimi, çalışanın işyerine güvenli şekilde uyum sağlamasını amaçlar. Bu nedenle yalnızca sunum anlatımıyla sınırlı tutulmaz; saha, ekipman ve görev özelinde uygulamalı şekilde tamamlanır.
Temel eğitim, çalışanın işe başlamasından sonra en kısa sürede tamamlanır. 2026 yönetmeliğine göre bu süre, çalışanın işe başladığı tarihten itibaren 3 ayı aşmaz. Eğitim süresi işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenir.
| İşyerinin Tehlike Sınıfı | Temel Eğitim Süresi |
|---|---|
| Az tehlikeli işyerleri | En az 8 ders saati |
| Tehlikeli işyerleri | En az 12 ders saati |
| Çok tehlikeli işyerleri | En az 16 ders saati |
Ders saati, 45 dakikalık eğitim ve 15 dakikalık ara dinlenmeden oluşan zaman dilimini ifade eder.
İş sağlığı ve güvenliği eğitimi, hazır bir sunumun tüm işyerlerine aynı şekilde anlatılmasıyla tamamlanmış sayılmaz. İçerik; çalışanın görevi, eğitim seviyesi, işyerinin faaliyet alanı ve mevcut riskler dikkate alınarak hazırlanır. 2026 düzenlemesinde temel eğitimin Ek-1’deki konuları asgari olarak içermesi ve sektöre özgü hususlara göre şekillendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Eğitim içeriğinde şu ana başlıklar yer alır:
Bu bölümde çalışanlara çalışma mevzuatı, yasal hak ve sorumluluklar, işyeri düzeni, temizlik kuralları, iş kazası ve meslek hastalığından doğan hukuki sonuçlar anlatılır.
Meslek hastalıklarının sebepleri, korunma yöntemleri, biyolojik riskler, psikososyal etkenler, hijyen kuralları, ergonomi, ilkyardım ve sağlığı etkileyen çalışma koşulları ele alınır.
Yangın, acil durumlar, tahliye, elektrik tehlikeleri, makine ve ekipman kullanımı, kimyasal maddeler, kişisel koruyucu donanımlar, elle taşıma, ekranlı araçlarla çalışma, yüksekte çalışma ve işyerine özgü riskler açıklanır.
Bu bölüm rakip içeriklerde en çok eksik bırakılan alandır. Oysa eğitimin denetimlerde güçlü kabul edilmesi için çalışanın doğrudan karşılaşacağı riskler açıkça anlatılmalıdır.
Örneğin;
Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi; işyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanları, işyeri hekimleri veya mevzuatta belirtilen yetkili kişi, kurum ve kuruluşlar tarafından verilir. 2026 yönetmeliğinde işe başlama eğitimlerinin işveren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi veya işveren tarafından görevlendirilen bilgi sahibi ve deneyimli çalışanlar tarafından verileceği düzenlenmiştir.
Temel eğitimlerde ise eğitimi veren kişinin konuya uygun uzmanlık, yetki ve belge yeterliliğine sahip olması gerekir. OSGB’den hizmet alan işyerlerinde eğitim süreci genellikle iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi koordinasyonunda yürütülür.
Bu noktada işverenin sorumluluğu devam eder. Eğitim dışarıdan alınsa dahi çalışanların katılımı, belgelerin düzenlenmesi ve kayıtların saklanması işverenin yükümlülüğündedir.
2026 düzenlemesiyle iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri; yüz yüze, uzaktan veya iki yöntemin birlikte kullanılmasıyla uygulanır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı açıklamasında yeni düzenleme ile eğitimlerin çalışma hayatının dinamiğine uygun şekilde uzaktan, yüz yüze veya karma yöntemle verilebildiği belirtilmiştir.
Ancak işe başlama eğitimi uygulamalı ve yüz yüze verilir. Çünkü çalışan, görev yapacağı alanı, kullanacağı ekipmanı ve işyerine özgü riskleri fiilen görerek öğrenmelidir.
Uzaktan eğitim tercih edildiğinde sistem; çalışanın giriş-çıkış bilgilerini, eğitimde geçirdiği süreyi, tamamlanma oranını ve değerlendirme sonuçlarını kayıt altına almalıdır. Bu kayıtlar denetimlerde eğitim sürecinin kanıtı niteliği taşır.
Temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi sonunda ölçme ve değerlendirme yapılır. Çalışanın yalnızca eğitime katılması yeterli değildir; verilen bilgilerin öğrenilip öğrenilmediği ölçülür.
2026 uygulama rehberine göre sınavlarda 100 puan üzerinden en az 60 puan alan çalışan başarılı sayılır. İlk sınavda başarısız olanlara en fazla iki ek sınav hakkı tanınır. Buna rağmen başarı sağlanmazsa çalışan temel eğitime yeniden katılır.
Bu uygulama, eğitim sürecini şekli bir imza işleminden çıkarır. İşveren açısından da eğitimin etkinliğini takip etme imkânı sağlar.
İş sağlığı ve güvenliği eğitimleri belgelendirilmeden tamamlanmış kabul edilmez. İşveren; eğitim programını, katılım tutanağını, sınav sonucunu ve temel eğitim belgesini düzenler.
Eğitim kayıtlarında şu bilgiler yer almalıdır:
Düzenlenen eğitim belgeleri çalışanın özlük dosyasında saklanır. Temel eğitim belgeleri yönetmelikte belirtilen örneğe uygun şekilde hazırlanır. Çalışan işten ayrılırken talep ederse belgenin bir nüshası çalışana verilir.
Temel eğitimler, işyerinin tehlike sınıfına göre düzenli aralıklarla tekrarlanır:
| Tehlike Sınıfı | Yenileme Süresi |
|---|---|
| Çok tehlikeli işyerleri | Yılda en az 1 defa |
| Tehlikeli işyerleri | 2 yılda en az 1 defa |
| Az tehlikeli işyerleri | 3 yılda en az 1 defa |
Ayrıca iş kazası, meslek hastalığı, uzun süreli işten uzak kalma, görev değişikliği, ekipman değişikliği, yeni teknoloji kullanımı veya yeni risklerin ortaya çıkması halinde eğitimler yenilenir. 6331 sayılı Kanun’da eğitimlerin değişen ve ortaya çıkan yeni risklere uygun olarak yenileneceği açıkça düzenlenmiştir.
Evet. İş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinde geçen süre çalışma süresinden sayılır. Eğitim süresi haftalık çalışma süresini aşarsa fazla sürelerle çalışma veya fazla çalışma hükümleri uygulanır. Ayrıca eğitim maliyeti çalışana yansıtılmaz.
Bu nedenle işveren, eğitim planlamasını vardiya düzeni, çalışma saatleri ve üretim akışını dikkate alarak yapmalıdır. Ancak iş yoğunluğu, eğitim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
İşverenin yalnızca eğitim organize etmesi yeterli değildir. Sürecin mevzuata uygun, kayıtlı ve ölçülebilir şekilde yürütülmesi gerekir.
Dikkat edilmesi gereken temel noktalar şunlardır:
Bu adımlar, iş kazalarını önleme kültürünü güçlendirir ve denetimlerde işverenin eğitim yükümlülüğünü belgeyle göstermesini sağlar.
OSGB’den hizmet alan işletmelerde çalışan eğitimleri iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin katkısıyla planlanır. OSGB, işyerinin tehlike sınıfını, çalışan sayısını, faaliyet alanını, risk değerlendirmesini ve çalışanların görev dağılımını dikkate alarak eğitim içeriğini hazırlar.
Bu süreçte işveren;
OSGB ise eğitimin mevzuata uygun şekilde verilmesini, eğitim konularının işyerine göre düzenlenmesini ve belgelendirme sürecinin doğru ilerlemesini destekler.
Yöntem Akademi tarafından sunulan temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi hizmeti, işletmelerin çalışan eğitimlerini mevzuata uygun, kayıtlı ve denetlenebilir şekilde tamamlamasına yardımcı olur.
İş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmemesi, işveren açısından yasal eksiklik oluşturur. Denetimlerde eğitim kayıtlarının bulunmaması, çalışanların eğitime katıldığının belgelenmemesi veya eğitim süresinin eksik uygulanması uygunsuzluk olarak değerlendirilir.
Bunun yanında eğitim eksikliği yalnızca idari yaptırım riski doğurmaz. Çalışanın işyerindeki tehlikeleri bilmemesi, kişisel koruyucu donanımı yanlış kullanması, acil durumda doğru hareket etmemesi ve ekipman güvenliği kurallarını uygulamaması iş kazası riskini artırır.
Bu nedenle eğitim, işyerinde güvenlik kültürünün temel unsurudur.
Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi; işe başlamadan önce verilen uygulamalı eğitimle başlar, temel eğitimle devam eder, sınav ve belgelendirme süreciyle tamamlanır. Eğitimlerin mevzuata uygun sayılması için süre, içerik, eğitici, yöntem, katılım ve kayıt aşamalarının eksiksiz yürütülmesi gerekir.
İşveren açısından en doğru yaklaşım, eğitimi yalnızca zorunlu bir prosedür olarak görmek değil; iş kazalarını önleyen, çalışan farkındalığını artıran ve işyerinde güvenli davranış kültürünü güçlendiren bir süreç olarak yönetmektir.
İşe başlama eğitimi çalışan fiilen çalışmaya başlamadan önce verilir. Temel eğitim ise çalışanın işe başlamasından sonra en kısa sürede tamamlanır ve bu süre 3 ayı geçmez.
İşe başlama eğitimi her çalışan için en az 2 saattir. Bu eğitim uygulamalı ve yüz yüze verilir.
Az tehlikeli işyerlerinde en az 8 ders saati, tehlikeli işyerlerinde en az 12 ders saati, çok tehlikeli işyerlerinde en az 16 ders saati eğitim verilir.
Eğitim; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve mevzuatta belirtilen yetkili kişi, kurum veya kuruluşlar tarafından verilir. İşe başlama eğitimi ayrıca işveren veya işveren tarafından görevlendirilen deneyimli çalışan tarafından da verilir.
Temel eğitim sonunda ölçme ve değerlendirme yapılır. Sınavda 100 üzerinden en az 60 puan alan çalışan başarılı sayılır.
Katılım tutanağı, sınav sonucu ve eğitim belgesi çalışanın özlük dosyasında saklanır. Denetimlerde bu kayıtlar ibraz edilir.
Temel eğitimler mevzuatta belirtilen şartlarla uzaktan, yüz yüze veya karma yöntemle verilir. İşe başlama eğitimi uygulamalı ve yüz yüze yapılır.
© 2023 Yöntem Akademi. Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz materyal kullanılamaz, kullanıldığı taktirde yasal işlem başlatılır.
