OSGB Hizmet Süresi; bir işyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin, mevzuata uygun şekilde yerine getirilebilmesi için işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin ayda kaç dakika veya saat görev yapması gerektiğini ifade eder.
Bu süreler keyfî olarak belirlenmez. Doğrudan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde tanımlanır ve denetimlerde birebir esas alınır.
Uygulamada OSGB hizmet süresi;
İşyerinin tehlike sınıfına,
Toplam çalışan sayısına,
Sunulan hizmetin niteliğine,
Görevlendirilen personelin mesleki unvanına bağlı olarak değişkenlik gösterir.
Bu nedenle asgari süre kavramı, yalnızca yasal bir zorunluluk değil; aynı zamanda işverenin hukuki ve idari sorumluluğunu doğrudan etkileyen bir unsurdur.
OSGB hizmet süresi, iş sağlığı ve güvenliği sisteminin kağıt üzerinde değil, sahada işleyip işlemediğini gösteren temel göstergelerden biridir. Bu sürelerin hatalı planlanması, işvereni ciddi risklerle karşı karşıya bırakır.
Özellikle sık karşılaşılan ve risk doğuran hatalar şunlardır:
Çalışan sayısının güncel olmaması,
Tehlike sınıfının yanlış belirlenmesi,
İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı sürelerinin karıştırılması,
“Az çalışan var, süre önemli değil” yaklaşımı.
Oysa mevzuat, çalışan sayısı az dahi olsa belirli sürelerin mutlaka sağlanmasını zorunlu kılar. Bu yönüyle OSGB hizmet süresi, yalnızca bir hesaplama konusu değil; işveren için stratejik bir risk yönetimi başlığıdır.
OSGB hizmet süresi hesaplaması yapılırken dikkate alınan kriterler nettir ve mevzuatta açıkça tanımlanmıştır. Hesaplama sürecinin temelini oluşturan unsurlar aşağıda yer almaktadır.
Tehlike Sınıfı: İşyeri; az tehlikeli, tehlikeli veya çok tehlikeli sınıflardan hangisinde yer alıyorsa, kişi başına düşen hizmet süresi buna göre belirlenir. Tehlike sınıfı arttıkça, zorunlu hizmet süresi de artar.
Çalışan Sayısı: Hesaplama, işyerinde fiilen çalışan toplam personel sayısı üzerinden yapılır. Kısa süreli, yarı zamanlı veya geçici çalışanlar da belirli koşullarda bu sayıya dâhil edilir.
Görevli Personelin Unvanı: Hizmet süresi; işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli için ayrı ayrı hesaplanır. Bu süreler birbiri yerine kullanılamaz.
Hizmetin Sürekliliği: OSGB hizmetleri aylık bazda planlanır ve süreklilik esastır. Yıllık toplu hesaplama yapılarak ayların boş bırakılması mevzuata aykırıdır.
OSGB hizmet süresi hesaplamasında en belirleyici kriterlerin başında işyerinin tehlike sınıfı gelir. Her tehlike sınıfı için; işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin çalışan başına ayda ayırması gereken süreler mevzuatla net şekilde tanımlanmıştır.
Kişi Başına Aylık Asgari Hizmet Süreleri
| Tehlike Sınıfı | İş Güvenliği Uzmanı | İşyeri Hekimi | Diğer Sağlık Personeli |
|---|---|---|---|
| Az Tehlikeli | 10 dk / çalışan | 5 dk / çalışan | Zorunlu değil* |
| Tehlikeli | 20 dk / çalışan | 10 dk / çalışan | 10 dk / çalışan |
| Çok Tehlikeli | 40 dk / çalışan | 15 dk / çalışan | 10 dk / çalışan |
*Az tehlikeli sınıfta, diğer sağlık personeli görevlendirme zorunluluğu bulunmaz. Ancak işyerinin risk yapısına göre isteğe bağlı olarak planlama yapılabilir.
Bu süreler asgari değerlerdir. İşyerinin risk profili, faaliyet alanı ve geçmiş kaza verileri dikkate alınarak daha yüksek sürelerle hizmet planlanması mümkündür ve birçok durumda önerilir.
OSGB hizmet süresi hesaplaması, belirli adımlar izlenerek yapılır. Küçük bir hata dahi mevzuata aykırılık doğurabileceği için sürecin titizlikle yürütülmesi gerekir.
Tehlike Sınıfının Netleştirilmesi: İlk adım, işyerinin NACE kodu ve fiilî faaliyeti esas alınarak hangi tehlike sınıfında yer aldığının kesin olarak belirlenmesidir.
Güncel Çalışan Sayısının Belirlenmesi: Hesaplama, işyerinde aktif olarak çalışan kişi sayısı üzerinden yapılır. Çalışan sayısındaki her değişiklik, hizmet süresini doğrudan etkiler.
Kişi Başına Sürenin Uygulanması: Tehlike sınıfına göre belirlenen kişi başına dakika süresi, toplam çalışan sayısı ile çarpılır.
Örnek: Tehlikeli sınıfta 15 çalışan için iş güvenliği uzmanı süresi: 15 × 20 dk = 300 dk/ay
Dakikanın Saat Karşılığına Çevrilmesi: Toplam dakika, saat cinsine çevrilerek aylık hizmet planı oluşturulur.
Unvan Bazlı Ayrı Ayrı Hesaplama: İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli süreleri her biri için ayrı ayrı hesaplanır.
Gerçek işyeri senaryoları üzerinden değerlendirildiğinde hesaplama daha net anlaşılır:
Az Tehlikeli (8 Çalışanlı Ofis):
İş Güvenliği Uzmanı: 80 dk/ay
İşyeri Hekimi: 40 dk/ay
Diğer Sağlık Personeli: Zorunlu değil.
Tehlikeli (22 Çalışanlı Atölye):
İş Güvenliği Uzmanı: 440 dk (7 saat 20 dk)
İşyeri Hekimi: 220 dk (3 saat 40 dk)
Diğer Sağlık Personeli: 220 dk (3 saat 40 dk)
Çok Tehlikeli (65 Çalışanlı Üretim Tesisi):
İş Güvenliği Uzmanı: 2.600 dk (43 saat 20 dk)
İşyeri Hekimi: 975 dk (16 saat 15 dk)
Diğer Sağlık Personeli: 650 dk (10 saat 50 dk)
OSGB hizmet süresinin eksik veya hatalı hesaplanması, idari bir eksiklikten çok daha öte sonuçlar doğurur. Bu durum, doğrudan işverenin hukuki ve cezai sorumluluğunu gündeme getirir.
Yanlış hesaplamanın olası sonuçları şunlardır:
İdari Para Cezaları: Denetimlerde her bir eksiklik için mevzuatta belirlenen tutarlarda ceza uygulanır.
Cezai Sorumluluk: Özellikle iş kazası sonrası yürütülen ceza davalarında, bilirkişi raporları OSGB hizmet sürelerini esas alır. Eksik süre, işverenin Türk Ceza Kanunu kapsamında taksirle yaralama veya öldürme suçundan kusur oranını artıran temel bir unsurdur.
Hukuki Tazminat ve Rücu: İş kazası sonucu ödenen tazminatlar ve sigorta masrafları, hizmet süresinin yetersiz olduğu tespit edilirse işverene rücu edilebilir.
Bu nedenle OSGB hizmet süresi, yalnızca “kağıt üzerinde tamamlanan” bir zorunluluk değil; işyerinin güvenlik altyapısını ve işverenin cezai sorumluluktan korunma düzeyini temsil eden kritik bir göstergedir.
İnternetteki OSGB hizmet süresi hesaplama araçları, temel bir fikir vermek açısından faydalı olabilir; ancak tek başına yeterli değildir. Bu araçlar genellikle faaliyet detaylarını, çalışan profiline göre risk farklılıklarını ve güncel mevzuat değişikliklerini hesaba katmakta yetersiz kalır. Nihai planlama mutlaka uzman kontrolüyle yapılmalıdır.
OSGB hizmet süresi, yalnızca dakika ve saat hesabından ibaret değildir. Doğru planlama; işyerinin mevcut risklerini, faaliyet yoğunluğunu ve denetim gerçeklerini dikkate alan bütüncül bir yaklaşım gerektirir.
Yöntem Akademi’de OSGB hizmet süresi planlaması;
Mevzuatın öngördüğü asgari sürelerin eksiksiz karşılanması,
İşyerinin faaliyet alanına özel risk odaklı değerlendirme,
Denetim süreçlerine hazır dokümantasyon ve kayıt altyapısı,
İşyeri büyüdükçe veya çalışan sayısı değiştikçe dinamik güncelleme esas alınarak yapılır.
Bu yaklaşım sayesinde OSGB hizmeti, yasal bir yükümlülük olmaktan çıkar; işveren için önleyici, sürdürülebilir ve denetimlere hazır bir sistem hâline gelir.
Bu hesaplama, yürürlükteki mevzuata göre asgari hizmet sürelerini göstermektedir. İşyerinin risk yapısı, faaliyet yoğunluğu ve denetim gerekliliklerine göre ek süre planlaması gerekebilir.
OSGB hizmet süresi, bir işyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin mevzuata uygun şekilde yürütülmesi için işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin ayda ayırması gereken asgari süredir.
Hizmet süresi; işyerinin tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve görevlendirilen personelin unvanına göre hesaplanır. Her personel grubu için süreler ayrı ayrı belirlenir.
Evet. OSGB hizmet süresi aylık olarak planlanır. Yıllık toplam süre hesaplanarak bazı ayların boş bırakılması mevzuata aykırıdır.
Evet. Çalışan sayısındaki her artış veya azalış, OSGB hizmet süresinin yeniden hesaplanmasını gerektirir.
Fiilen çalışan personel, çalışma şekline bakılmaksızın hizmet süresi hesaplamasına dâhil edilir. Ancak bazı özel durumlarda uzman değerlendirmesi gerekebilir.
Hayır. İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli için belirlenen süreler birbirinin yerine kullanılamaz.
Hayır. Az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için diğer sağlık personeli görevlendirme zorunluluğu bulunmaz. Ancak işyerinin risk yapısına göre isteğe bağlı planlama yapılabilir.
Denetimlerde mevzuata aykırılık tespit edilir ve idari para cezaları uygulanır. Buna ek olarak, bir iş kazası durumunda işverenin Türk Ceza Kanunu kapsamındaki cezai sorumluluğu ve hukuki tazminat yükümlülüğü doğrudan artar.
Bu araçlar genel bir fikir vermek için kullanılabilir. Ancak işyerinin faaliyet detayları ve risk yapısı dikkate alınmadığından, kesin planlama için uzman kontrolü gereklidir.
En yaygın hatalar; tehlike sınıfının yanlış belirlenmesi, çalışan sayısının güncel tutulmaması ve personel unvanlarına ait sürelerin karıştırılmasıdır.
© 2023 Yöntem Akademi. Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz materyal kullanılamaz, kullanıldığı taktirde yasal işlem başlatılır.
