OSGB ile İSG aynı anlama gelmez. İSG, işyerlerinde çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak amacıyla yürütülen çalışmaların tamamını ifade eder. OSGB ise işletmelere iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunmak üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilen hizmet kuruluşudur.
Bu nedenle OSGB, İSG’nin alternatifi değildir. OSGB; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve gerekli durumlarda diğer sağlık personeli hizmetlerini planlı biçimde sunarak işletmenin İSG yükümlülüklerini yerine getirmesine destek verir.
OSGB ile İSG arasındaki fark araştırılırken en sık karşılaşılan sorunlardan biri, İSG ile İSGB kısaltmalarının birbirine karıştırılmasıdır. Bu iki kavram birbirinden farklıdır:
| Kısaltma | Açılımı | Anlamı |
|---|---|---|
| İSG | İş Sağlığı ve Güvenliği | Çalışanların sağlık ve güvenliğini korumaya yönelik sistem, süreç ve uygulamaların tamamı |
| İSGB | İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi | İşyerinin kendi bünyesinde kurulan, gerekli personel ve donanıma sahip birim |
| OSGB | Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi | İşletmelere dışarıdan hizmet sunmak üzere Bakanlık tarafından yetkilendirilen kuruluş |
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nda İSGB; işyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere kurulan, gerekli donanım ve personele sahip birim olarak tanımlanır. OSGB ise işyerlerine bu hizmetleri sunmak amacıyla kurulan ve Bakanlık tarafından yetkilendirilen yapı olarak düzenlenir.
Dolayısıyla teknik açıdan doğrudan karşılaştırılması gereken iki yapı OSGB ve İSGB’dir. Ancak kullanıcıların önemli bir bölümü arama motorlarında “OSGB ile İSG arasındaki fark” ifadesini kullanır. Bu nedenle konunun hem kullanıcı niyetine hem de mevzuattaki doğru terminolojiye uygun şekilde açıklanması gerekir.
İSG, iş sağlığı ve güvenliği ifadesinin kısaltmasıdır. İşyerindeki tehlikelerin belirlenmesi, mesleki risklerin azaltılması, çalışanların sağlık gözetiminin yürütülmesi, iş kazalarının önlenmesi ve güvenli çalışma düzeninin kurulması amacıyla gerçekleştirilen çalışmaların bütününü kapsar.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun amacı; işyerlerinde sağlık ve güvenliğin sağlanması, mevcut koşulların iyileştirilmesi ve işveren ile çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerinin düzenlenmesidir. Kanun, istisnalar dışında kamu ve özel sektöre ait işyerlerini kapsar.
İSG yalnızca iş güvenliği uzmanı görevlendirilmesinden ibaret değildir. Etkili bir iş sağlığı ve güvenliği sistemi şu başlıkları birlikte ele alır:
İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Dışarıdan hizmet alınması bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz. İşveren; alınan tedbirleri izlemek, uygunsuzlukları gidermek ve risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak zorundadır.
OSGB, Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi ifadesinin kısaltmasıdır. İşletmelere iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri sunmak amacıyla kurulan, gerekli personel ve donanıma sahip olan, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilen kuruluşlara OSGB adı verilir.
OSGB’ler, işletmenin faaliyet alanını, çalışan sayısını ve tehlike sınıfını dikkate alarak gerekli profesyonelleri görevlendirir. Bu kapsamda temel hizmetler şunlardır:
6331 sayılı Kanun uyarınca işveren, gerekli niteliklere sahip personelin işletme bünyesinde bulunmaması hâlinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin tamamını veya bir bölümünü yetkili kuruluşlardan alabilir. Bakanlığın güncel açıklamalarında OSGB’ler, işverenlerin İSG hizmetlerini yerine getirmek için başvurabileceği yapılardan biri olarak açıkça belirtilir.
OSGB, tek bir uzmanı ifade etmez. İş güvenliği uzmanı, iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere yetkilendirilmiş profesyoneldir. OSGB ise farklı uzmanlık alanlarını bir araya getirerek işletmelere planlı hizmet sunan kurumsal yapıdır.
Benzer şekilde OSGB yalnızca işyeri hekimi hizmetinden de oluşmaz. İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve gerekli şartlarda diğer sağlık personeli, aynı İSG organizasyonunun farklı sorumluluk alanlarında görev alır.
OSGB ile İSG arasındaki temel fark, kavramların niteliğinden kaynaklanır. İSG, işyerinde sağlıklı ve güvenli çalışma düzeninin kurulmasını ifade eden geniş kapsamlı sistemdir. OSGB ise bu sistemin gerektirdiği profesyonel hizmetleri dış kaynak modeliyle sunan yetkili kuruluştur.
| Karşılaştırma Başlığı | İSG | OSGB |
|---|---|---|
| Temel anlamı | İş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının bütünü | Yetkili hizmet kuruluşu |
| Niteliği | Sistem, süreç ve yasal yükümlülük alanı | Kurumsal hizmet sağlayıcı |
| Kapsamı | Risk değerlendirmesinden sağlık gözetimine kadar tüm İSG süreçleri | İşletmeye sunulan uzmanlık, hekimlik ve takip hizmetleri |
| Bakanlık yetkisi | Bir çalışma alanını ifade eder | Bakanlık yetki belgesiyle faaliyet gösterir |
| İşveren sorumluluğuna etkisi | İşverenin temel yükümlülüğüdür | Hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz |
| Uygulamadaki rolü | İşyerinde kurulması gereken güvenli çalışma düzeni | Bu düzenin kurulmasına ve sürdürülmesine destek veren dış hizmet yapısı |
Bir işletmenin OSGB ile sözleşme yapması, iş sağlığı ve güvenliği sorumluluğunu bütünüyle devrettiği anlamına gelmez. İşveren; bildirilen tedbirlerin uygulanmasından, gerekli çalışma ortamının sağlanmasından ve süreçlerin takip edilmesinden sorumludur. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da işverenin, görevlendirdiği kişiler veya hizmet aldığı OSGB tarafından mevzuata uygun şekilde bildirilen tedbirleri yerine getirmekle yükümlü olduğunu belirtir.
İş sağlığı ve güvenliği alanındaki kavramların doğru anlaşılması, işletmenin mevzuata uygun bir hizmet modeli kurması açısından önem taşır. İSG, yalnızca sözleşme imzalanarak tamamlanan bir işlem değildir. İşyerindeki risklerin belirlenmesi, önleyici tedbirlerin uygulanması, çalışanların sağlık gözetiminin yürütülmesi ve güvenli çalışma düzeninin sürekliliğinin sağlanması gerekir.
OSGB ise işletmenin bu süreci tek başına yönetmek yerine yetkili bir hizmet kuruluşundan profesyonel destek almasını sağlar. Ancak OSGB ile sözleşme yapılması, işverenin yasal sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İSG, bir kuruluş türü değildir. İş sağlığı ve güvenliği alanında yürütülen çalışmaların tamamını ifade eder. Bu kavram; risk değerlendirmesinden çalışan eğitimlerine, işe giriş muayenelerinden saha denetimlerine kadar geniş bir uygulama alanını kapsar.
OSGB ise belirli şartları karşılayarak yetkilendirilen kurumsal bir hizmet sağlayıcıdır. İşletmelere işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve gerekli şartların oluşması hâlinde diğer sağlık personeli hizmeti sunar.
İşletmenin kendi bünyesinde kurduğu yapı ise İSGB, yani İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi olarak adlandırılır. İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği’nde İSGB; işyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere kurulan, gerekli donanım ve personele sahip birim olarak tanımlanır. Aynı yönetmelikte OSGB, işyerlerine İSG hizmeti sunmak üzere yetkilendirilen yapı olarak düzenlenir.
Bu ayrım kısa biçimde şu şekilde özetlenir:
| Kavram | Niteliği | Uygulamadaki Karşılığı |
|---|---|---|
| İSG | Çalışma alanı ve yükümlülükler bütünü | Sağlıklı ve güvenli çalışma düzeninin kurulması |
| İSGB | İşletme bünyesinde oluşturulan dahili birim | İSG hizmetlerinin kurum içinden yürütülmesi |
| OSGB | Bakanlık tarafından yetkilendirilen dış hizmet kuruluşu | İSG profesyonellerinin işletmeye dışarıdan görevlendirilmesi |
İşverenin iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yalnızca OSGB aracılığıyla yürütmesi zorunlu değildir. Mevzuat, işletmenin şartlarına göre farklı hizmet modellerine izin verir.
İşveren, gerekli belgeye sahip çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirebilir. İşletme bünyesinde yeterli niteliklere sahip personel bulunmadığında yetkili kuruluşlardan hizmet alınabilir. Belirli şartları sağlayan işverenler ise ilgili eğitimleri tamamlayarak sınırlı kapsamdaki İSG hizmetlerini doğrudan üstlenebilir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının açıklamalarında OSGB ve Çalışan Sağlığı Merkezleri, işverenlerin hizmet alabileceği yapılar arasında sayılır.
Uygulamada temel seçenekler şöyledir:
| Hizmet Modeli | Nasıl Uygulanır? | Hangi İşletmeler İçin Uygundur? |
|---|---|---|
| İşletme içinden görevlendirme | Gerekli belgeye sahip çalışanlar görevlendirilir | Bünyesinde uygun niteliklere sahip profesyoneller bulunan işletmeler |
| İSGB kurulması | İşletme bünyesinde gerekli personel ve donanıma sahip bir birim oluşturulur | İSG süreçlerini kurum içinde yönetecek organizasyona sahip işletmeler |
| OSGB’den hizmet alınması | Yetkili kuruluş aracılığıyla uzman ve hekim görevlendirmesi yapılır | Süreci dış kaynak modeliyle yürütmek isteyen işletmeler |
| İşverenin hizmeti üstlenmesi | Mevzuatta belirlenen şartlara ve sınırlara uygun şekilde uygulanır | Kapsama giren küçük işletmeler |
OSGB modeli, özellikle farklı uzmanlık alanlarının tek merkezden koordine edilmesini isteyen işletmeler açısından düzenli bir yapı sağlar. Bu modelde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin çalışma süreleri, işletmenin çalışan sayısı ve tehlike sınıfı dikkate alınarak planlanır.
İSG, OSGB hizmetlerinden daha geniş bir kavramdır. Bir işletmenin OSGB ile çalışması, iş sağlığı ve güvenliği sürecindeki bütün uygulamaların otomatik olarak tamamlandığı anlamına gelmez.
İş sağlığı ve güvenliği sistemi; önleyici yaklaşım, saha uygulaması, dokümantasyon ve çalışan katılımını birlikte gerektirir. İşverenin yalnızca hizmet satın alması değil, belirlenen tedbirleri uygulaması gerekir.
İSG kapsamındaki temel süreçler aşağıdaki gibidir:
OSGB, işletmeyle yapılan sözleşmenin kapsamına göre bu süreçlerin planlanmasına, yürütülmesine ve izlenmesine katkı sağlar. Ancak işyerinde alınacak fiziksel tedbirlerin uygulanması, gerekli ekipmanın temin edilmesi ve çalışma ortamındaki eksikliklerin giderilmesi işverenin sorumluluğundadır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Mesleki risklerin önlenmesi, eğitimlerin verilmesi, organizasyonun yapılması ve gerekli araçların sağlanması işverenin sorumluluk alanında yer alır.
İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği de OSGB’den hizmet alınmasının işverenin yükümlülüklerini sona erdirmediğini açık biçimde belirtir. İşveren; görevlendirilen profesyonellerin çalışabilmesi için gerekli zamanı, mekânı ve araçları sağlamak, bildirilen tedbirleri uygulamak ve işyerindeki koordinasyonu yürütmek zorundadır.
Bu nedenle “OSGB ile sözleşme yaptık, bütün sorumluluk OSGB’ye geçti” yaklaşımı hukuken doğru değildir.
Sorumlulukların dağılımı şu şekilde açıklanır:
| Taraf | Temel Sorumluluk |
|---|---|
| İşveren | Güvenli çalışma ortamını oluşturmak, gerekli tedbirleri uygulamak ve süreci takip etmek |
| OSGB | Sözleşme kapsamındaki profesyonel hizmetleri mevzuata uygun şekilde sunmak |
| İş güvenliği uzmanı | İşyerindeki riskleri değerlendirmek, saha gözetimi yapmak ve tedbir önerilerini bildirmek |
| İşyeri hekimi | Çalışanların sağlık gözetimini yürütmek ve çalışma ortamının sağlık üzerindeki etkilerini değerlendirmek |
| Çalışan | Eğitimlere katılmak, verilen talimatlara uymak ve tespit edilen riskleri bildirmek |
İşveren, OSGB veya görevlendirilen profesyoneller tarafından yazılı olarak bildirilen mevzuata uygun tedbirleri yerine getirmekle yükümlüdür. Çalışanlar da İSG çalışmalarında işbirliği yapmak, eğitim ve muayene süreçlerine katılmak zorundadır.
İSG, yalnızca iş güvenliği uzmanının yürüttüğü bir faaliyet değildir. İşyerindeki ihtiyaçlara göre farklı profesyoneller görev alır. Bu kişiler aynı sistemin farklı alanlarını yönetir.
İş güvenliği uzmanı; çalışma ortamındaki tehlikeleri inceler, risklerin azaltılması için öneriler geliştirir, saha denetimlerini yürütür ve mevzuata aykırı durumları işverene bildirir. İşyerinin tehlike sınıfına göre uygun belge sınıfına sahip uzman görevlendirilir.
İşyeri hekimi; çalışanların sağlık gözetimini yürütür, işe giriş ve periyodik muayeneleri planlar, meslek hastalığı risklerini değerlendirir ve çalışma ortamının çalışan sağlığı üzerindeki etkilerini inceler.
6331 sayılı Kanun’un 6. maddesinde diğer sağlık personeli görevlendirmesi, on ve daha fazla çalışanı bulunan çok tehlikeli sınıftaki işyerleri için düzenlenmiştir.
OSGB, bu profesyonellerden herhangi birinin yerine geçen tek bir personel değildir. Yetkili profesyonelleri işletmenin ihtiyaçlarına uygun biçimde görevlendiren ve hizmet akışını kurumsal düzeyde yöneten yapıdır.
Bu nedenle “OSGB mi, iş güvenliği uzmanı mı?” sorusu teknik açıdan hatalıdır. Doğru soru şudur: İşletme, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmetlerini kendi bünyesinden mi karşılayacak, yoksa yetkili bir OSGB üzerinden mi alacak?
OSGB hizmeti yalnızca işletme ile hizmet sağlayıcı arasında imzalanan ticari sözleşmeden ibaret değildir. Görevlendirmelerin mevzuata uygun şekilde kayıt altına alınması gerekir.
İSG-KATİP; iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerine ilişkin işlemlerin kayıt, takip ve izlenmesi amacıyla kullanılan sistemdir. Bakanlığın İSG hizmetleri sayfasında OSGB işlemleri ve İSG-KATİP işlemleri ayrı başlıklar altında yürütülür.
OSGB üzerinden hizmet alınırken işletmeye görevlendirilen iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin sözleşme süreçleri İSG-KATİP üzerinden takip edilir. Yalnızca fatura düzenlenmesi veya taraflar arasında özel sözleşme imzalanması, mevzuata uygun görevlendirmenin yerine geçmez.
Bu ayrım, işletmelerin OSGB seçerken yalnızca fiyat teklifine göre karar vermemesi gerektiğini gösterir. Yetki belgesinin geçerliliği, görevlendirmelerin doğru yapılması, çalışma sürelerinin yeterliliği ve hizmet kayıtlarının düzenli tutulması birlikte değerlendirilmelidir.
OSGB ile İSG arasındaki fark açıklandıktan sonra, mevzuat açısından doğrudan karşılaştırılması gereken iki yapıya geçmek gerekir: OSGB ve İSGB.
Her iki yapı da iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesini sağlar. Temel ayrım, hizmetin işletme içinden mi yoksa yetkili bir dış kuruluştan mı sağlandığıdır.
| Karşılaştırma Başlığı | İSGB | OSGB |
|---|---|---|
| Açılımı | İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi | Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi |
| Yapısı | İşletme bünyesinde kurulur | Yetkili dış hizmet kuruluşudur |
| Hizmet kapsamı | Kurulduğu işyerinin İSG süreçlerini yürütür | Sözleşme yaptığı farklı işletmelere hizmet sunar |
| Personel planlaması | İşveren tarafından yapılır | OSGB tarafından organize edilir |
| Donanım ve fiziki alan | İşletme tarafından sağlanır | OSGB, mevzuatta belirlenen şartları karşılar |
| Yönetim modeli | Kurum içi organizasyon | Dış kaynak hizmet modeli |
| İşveren sorumluluğu | Devam eder | Devam eder |
İSGB kurulması, işletmenin kendi bünyesinde en az bir işyeri hekimi ile işyerinin tehlike sınıfına uygun belgeye sahip en az bir iş güvenliği uzmanı görevlendirmesini gerektirir. Yönetmelikte birimin çalışma alanına ve fiziki şartlarına ilişkin düzenlemeler de yer alır.
OSGB modelinde ise işletme, kendi bünyesinde ayrı bir İSG organizasyonu kurmak yerine Bakanlık tarafından yetkilendirilen bir kuruluşla çalışır. Bu yaklaşım, işverenin saha uygulamalarındaki sorumluluğunu sona erdirmez; profesyonel hizmetlerin dış kaynak yoluyla yürütülmesini sağlar.
İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin mutlaka OSGB üzerinden alınması gerekmez. İşveren, gerekli niteliklere sahip çalışanlarını görevlendirebilir, işletme bünyesinde İSGB kurabilir veya Bakanlık tarafından yetkilendirilen bir kuruluştan hizmet alabilir.
Bununla birlikte işletmede uygun niteliklere sahip personel bulunmadığında, çalışma sürelerinin kurum içinden karşılanması mümkün olmadığında veya farklı İSG süreçlerinin tek merkezden yönetilmesi gerektiğinde OSGB modeli öne çıkar.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, işverenin gerekli niteliklere sahip personel bulunmaması hâlinde yükümlülüklerinin tamamını veya bir bölümünü OSGB’den hizmet alarak yerine getirebileceğini belirtir. Hizmet alımı, işverenin sorumluluğunu sona erdirmez.
Hayır. Zorunlu olan, işletmenin kapsamına giren iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini mevzuata uygun biçimde yerine getirmesidir. Bu hizmetlerin yalnızca OSGB aracılığıyla sağlanması zorunlu değildir.
İşverenin önünde temel olarak şu seçenekler bulunur:
| Hizmet Modeli | Uygulama Biçimi |
|---|---|
| İşletme içinden görevlendirme | Gerekli belgeye sahip çalışanlar arasından iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirilir |
| İSGB kurulması | İşletme bünyesinde gerekli personel, donanım ve çalışma alanına sahip birim oluşturulur |
| OSGB’den hizmet alınması | Yetkilendirilmiş dış hizmet kuruluşu üzerinden profesyonel görevlendirmesi yapılır |
| İşverenin hizmeti üstlenmesi | Yalnızca mevzuatta tanımlanan şartları karşılayan işyerlerinde uygulanır |
Doğru tercih, yalnızca fiyat karşılaştırmasına göre yapılmaz. İşyerinin çalışan sayısı, tehlike sınıfı, faaliyet alanı, saha yapısı, vardiya düzeni ve hizmet ihtiyacı birlikte değerlendirilir.
Bir işletmenin iş sağlığı ve güvenliği organizasyonunu kurarken ilk olarak çalışan sayısını ve tehlike sınıfını belirlemesi gerekir. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin asgari çalışma süreleri bu iki kritere göre hesaplanır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel açıklamasına göre iş güvenliği uzmanlarının çalışma süreleri çalışan başına aylık olarak az tehlikeli işyerlerinde 10 dakika, tehlikeli işyerlerinde 20 dakika ve çok tehlikeli işyerlerinde 40 dakikadır. İşyeri hekimleri için bu süreler sırasıyla 5 dakika, 10 dakika ve 15 dakikadır.
| Tehlike Sınıfı | İş Güvenliği Uzmanı Süresi | İşyeri Hekimi Süresi |
|---|---|---|
| Az tehlikeli | Çalışan başına ayda 10 dakika | Çalışan başına ayda 5 dakika |
| Tehlikeli | Çalışan başına ayda 20 dakika | Çalışan başına ayda 10 dakika |
| Çok tehlikeli | Çalışan başına ayda 40 dakika | Çalışan başına ayda 15 dakika |
Bu hesaplama, yalnızca toplam hizmet süresini belirlemez. İşletmenin hangi profesyonellere ihtiyaç duyduğunu, tam süreli görevlendirme gerekip gerekmediğini ve dış kaynak kullanımının uygunluğunu da etkiler.
İşyeri tehlike sınıfı, işletmenin yaptığı asıl işe göre belirlenir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, sınıflandırmada işyerinin esas faaliyetinin dikkate alındığını belirtir. Birden fazla asıl faaliyet bulunduğunda tehlike sınıfı daha yüksek olan iş esas alınır. Tehlike sınıfı, NACE kodu üzerinden kontrol edilir.
Örneğin aynı sayıda çalışanı bulunan bir yazılım ofisi ile metal işleme fabrikasının hizmet süreleri aynı değildir. İşyerindeki risk düzeyi yükseldikçe iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin ayırması gereken süre artar.
Bu nedenle OSGB teklifleri değerlendirilirken yalnızca çalışan sayısına göre hareket edilmemelidir. İşyerinin güncel NACE kodu ve tehlike sınıfı doğrulanmalıdır.
OSGB’den hizmet alınması farklı ölçekteki işletmeler için geçerli bir seçenektir. Ancak dış kaynak modelinin sağladığı fayda, işletmenin organizasyon yapısına göre değişir.
İşletmede gerekli belgeye sahip iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi bulunmadığında OSGB’den hizmet alınması düzenli bir çözüm sunar. Böylece görevlendirme, takip ve hizmet planlama süreçleri yetkilendirilmiş bir kuruluş üzerinden yürütülür.
Bu yöntem, özellikle sınırlı sayıda çalışanı bulunan işletmelerin ayrı ayrı profesyonel istihdam etme ihtiyacını azaltır.
Farklı lokasyonlarda faaliyet gösteren işletmelerde İSG hizmetlerinin tek merkezden planlanması önem taşır. Mağaza zincirleri, depolar, şantiyeler, üretim sahaları ve farklı ilçelerde faaliyet gösteren işletmeler için saha ziyaretlerinin düzenli biçimde koordine edilmesi gerekir.
OSGB seçilirken yalnızca merkeze yakınlık değil, hizmet verilecek bütün lokasyonlara erişim kapasitesi değerlendirilmelidir.
İnşaat, üretim, lojistik, depolama, metal işleme ve benzeri faaliyet alanlarında masa başı dokümantasyon yeterli değildir. Saha gözlemleri, risklerin yerinde incelenmesi, çalışanların bilgilendirilmesi ve uygunsuzlukların yazılı biçimde takip edilmesi gerekir.
Bu işyerlerinde OSGB seçimi yapılırken görevlendirilecek uzmanın sektörel deneyimi dikkate alınmalıdır. Saha dinamiklerini bilmeyen bir hizmet sağlayıcının yalnızca standart belge üretmesi, etkili bir İSG yönetimi oluşturmaz.
Çalışanların işe giriş ve periyodik muayeneleri, yapılan işin niteliğine göre planlanır. Sağlık gözetiminin yalnızca işe başlangıçta alınan tek bir rapor olarak görülmesi doğru değildir.
İşyeri hekiminin çalışma ortamını tanıması, çalışanların maruz kaldığı riskleri değerlendirmesi ve gerekli kayıtları düzenli biçimde takip etmesi gerekir. OSGB modeli, iş güvenliği ve sağlık gözetimi süreçlerinin ortak plan üzerinden ilerlemesini sağlar.
OSGB her işletme için tek seçenek değildir. Büyük ölçekli işletmelerde, yüksek çalışan sayısına sahip üretim tesislerinde ve tam süreli profesyonel görevlendirmesi gerektiren yapılarda kurum içi organizasyon daha işlevsel hâle gelir.
İSGB modeli şu şartlarda öne çıkar:
İSGB kurulması, işletmenin dış hizmet almasına engel değildir. İhtiyaç duyulan özel alanlarda dış kaynak desteği alınabilir. Ancak ana İSG organizasyonu kurum bünyesinde yürütülür.
| İşletme Profili | Öne Çıkan Model | Gerekçe |
|---|---|---|
| Az sayıda çalışanı bulunan ofis | OSGB veya mevzuattaki şartlar sağlanıyorsa işverenin hizmeti üstlenmesi | Ayrı bir iç birim kurmak yerine ihtiyaca uygun hizmet planlanır |
| Orta ölçekli işletme | OSGB | Uzman ve hekim hizmetleri dış kaynak modeliyle koordine edilir |
| Birden fazla lokasyonda faaliyet gösteren işletme | Hizmet kapasitesi yeterli OSGB | Şubeler ve sahalar için ortak takip düzeni oluşturulur |
| Büyük üretim tesisi | İSGB veya hibrit yapı | Günlük saha gözetimi ve tam süreli profesyonel ihtiyacı kurum içinde yönetilir |
| Yüksek riskli saha operasyonu | Sektör deneyimine sahip OSGB veya İSGB | Evrak takibinin yanında yoğun saha çalışması gerekir |
| Kamu kurumu | Kurum içi görevlendirme veya yetkili hizmet kuruluşu | Kurumsal yapı ve personel niteliğine göre yöntem belirlenir |
Kamu kurumları ile 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri açısından iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğü 31 Aralık 2024 tarihinden sonra yürürlüğe girmiştir. Bu işyerleri de 1 Ocak 2025 itibarıyla ilgili yükümlülükleri yerine getirmek zorundadır.
Bununla birlikte 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri için özel bir yöntem bulunmaktadır. Gerekli şartları sağlayan işveren veya işveren vekili, Bakanlıkça kabul edilen eğitimi tamamlayarak sağlık gözetimi dışındaki İSG hizmetlerini üstlenebilir.
Sağlık muayeneleri bu kapsamın dışındadır. Çalışanların sağlık gözetimine ilişkin hizmetlerin mevzuata uygun kanallardan alınması gerekir. Bakanlık açıklamasında hukuk büroları, muhasebe büroları, terzi dükkânları, manavlar, marketler ve apartmanlar bu kapsamdaki işyerlerine örnek olarak gösterilir.
OSGB seçimi, yalnızca aylık hizmet bedeline göre yapılmamalıdır. Düşük fiyatlı ancak yetersiz saha takibi sunan bir hizmet modeli, işletmenin mevzuat yükümlülüklerini yerine getirmesine katkı sağlamaz.
Sağlıklı bir değerlendirme için aşağıdaki başlıklar incelenmelidir.
OSGB’nin Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş olması gerekir. Ayrıca işletmeye görevlendirilen iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin yetkileri, işyerinin tehlike sınıfına uygun olmalıdır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, OSGB kapsamında çalışan bir profesyonelin hizmet sunabilmesi için uygun sertifikaya sahip olması ve İSG-KATİP üzerinde ilgili işyerine tanımlanması gerektiğini açıkça belirtir. Bu şartlar sağlanmadığında yapılan işlemler geçerli kabul edilmez.
Ticari sözleşme ile İSG-KATİP görevlendirmesi aynı şey değildir. Hizmet sözleşmesinin imzalanması tek başına yeterli değildir. Uzman ve hekim görevlendirmelerinin sistem üzerinden doğru biçimde tanımlanması gerekir.
İşletme, hizmet başlangıcında şu bilgileri kontrol etmelidir:
OSGB hizmeti yalnızca belge hazırlama faaliyeti değildir. İşyerinin fiziksel şartlarının incelenmesi, risklerin yerinde değerlendirilmesi, tespit edilen uygunsuzlukların yazılı biçimde bildirilmesi ve alınan tedbirlerin izlenmesi gerekir.
Özellikle üretim tesisleri, depolar, şantiyeler ve saha operasyonlarında ziyaret planı teklif aşamasında netleştirilmelidir.
Her işyerinin risk profili aynı değildir. Bir ofisin ergonomi, elektrik güvenliği ve acil durum düzeni ile bir fabrikanın makine koruyucuları, kimyasal maruziyetleri ve üretim hattı riskleri aynı kapsamda değerlendirilmez.
OSGB’nin benzer sektörde hizmet deneyimine sahip olması, risklerin daha doğru belirlenmesini ve uygulanabilir tedbirlerin hazırlanmasını sağlar.
İşverenin yalnızca hizmet aldığı değil, düzenli bilgi akışı kurabildiği bir yapı seçmesi gerekir. Tespit edilen eksikliklerin açık biçimde raporlanması, sorumluların belirlenmesi ve tamamlanan tedbirlerin kayıt altına alınması önemlidir.
İyi planlanmış bir OSGB hizmeti şu sorulara düzenli yanıt verir:
| Soru | Beklenen Yanıt |
|---|---|
| Hangi riskler tespit edildi? | Açık ve kayıt altına alınmış tespit listesi |
| Hangi tedbirlerin uygulanması gerekiyor? | Sorumluları ve öncelikleri belirlenmiş aksiyon planı |
| Saha kontrolleri ne sıklıkla yapılacak? | İşyerinin risk düzeyine uygun ziyaret takvimi |
| Eğitimler ne zaman tamamlanacak? | Çalışan gruplarına göre oluşturulmuş eğitim planı |
| Sağlık gözetimi nasıl izlenecek? | Muayene ve kayıt süreçlerini içeren takip düzeni |
| İşverene hangi raporlar sunulacak? | Düzenli ve anlaşılır raporlama yapısı |
OSGB hizmet bedeli işletmeler için önemli bir kriterdir. Ancak fiyatın tek belirleyici hâline gelmesi, hizmet kalitesinin gözden kaçmasına neden olur.
Yetersiz planlanan bir hizmet modelinde şu sorunlarla karşılaşılır:
Bu sorunlar yalnızca denetim dönemlerinde ortaya çıkan evrak eksiklikleri değildir. İş kazası ve meslek hastalığı risklerinin artmasına, çalışma düzeninin bozulmasına ve işletmenin yasal sorumluluklarla karşılaşmasına neden olur.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 6331 sayılı Kanun kapsamında uygulanacak idari para cezalarını her yıl güncel olarak yayımlar. 2026 yılına ait ceza tablosu da Bakanlığın ilgili sayfasında yer almaktadır.
Etkili bir OSGB hizmeti, işletmeye yalnızca hazır belgeler sunmaz. İşyerinin gerçek koşullarını analiz eder, riskleri önceliklendirir ve uygulanması gereken tedbirleri açık biçimde bildirir.
Doğru yapılandırılmış hizmet modeli şu özellikleri taşır:
İş sağlığı ve güvenliği, yalnızca mevzuata uyum sağlamak amacıyla yürütülen bir evrak süreci değildir. Sağlıklı bir sistem; çalışanların korunmasını, üretim ve hizmet süreçlerinin kesintisiz ilerlemesini ve işletmenin risklerini kontrol altında tutmasını sağlar.
Her işletmenin çalışan sayısı, tehlike sınıfı ve faaliyet alanı farklıdır. Bu nedenle iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri standart bir paket olarak değerlendirilmemelidir.
Yöntem Akademi; işletmenin ihtiyaçlarını analiz ederek iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, sağlık gözetimi ve saha takip süreçlerini mevzuata uygun biçimde planlar.
İşletmenize uygun hizmet kapsamını belirlemek ve teklif almak için Yöntem Akademi ile iletişime geçebilirsiniz.
Hayır. İSG, iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının tamamını ifade eder. OSGB ise işyerlerine iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve gerekli durumlarda diğer sağlık personeli hizmeti sunmak üzere yetkilendirilen kuruluştur. İSG bir sistemdir; OSGB bu sistemin yürütülmesinde görev alan dış hizmet sağlayıcısıdır.
OSGB’nin açılımı Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi şeklindedir. OSGB’ler, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunmak üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilen kuruluşlardır.
İSG’nin açılımı İş Sağlığı ve Güvenliği şeklindedir. Çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak amacıyla yürütülen önleyici çalışmaların, saha uygulamalarının ve yasal yükümlülüklerin tamamını kapsar.
OSGB, farklı işletmelere dışarıdan iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunan yetkili kuruluştur. İSGB ise işyerinin kendi bünyesinde oluşturduğu İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimidir.
Hayır. Zorunlu olan, işyerinin kapsamına giren iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini mevzuata uygun biçimde yerine getirmesidir. İşveren; gerekli belgeye sahip çalışanlarını görevlendirebilir, uygun şartlarda İSGB kurabilir veya yetkilendirilmiş bir OSGB’den hizmet alabilir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, işverenlerin OSGB veya Çalışan Sağlığı Merkezlerinden hizmet alabileceğini belirtir. (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — Sıkça Sorulan Sorular)
Hayır. OSGB ile sözleşme yapılması, işverenin sorumluluğunu sona erdirmez. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre işveren; mesleki risklerin önlenmesi, gerekli tedbirlerin uygulanması, çalışanların bilgilendirilmesi, eğitimlerin düzenlenmesi ve güvenli çalışma ortamının oluşturulması ile yükümlüdür. İşverenin dışarıdan hizmet alması bu sorumlulukları ortadan kaldırmaz. (6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu)
Hayır. OSGB hizmeti yalnızca belge düzenleme faaliyeti değildir. İşyerinin ihtiyaçlarına göre saha kontrolleri, risklerin değerlendirilmesi, sağlık gözetimi, çalışan eğitimleri, iş güvenliği uzmanı görevlendirmesi, işyeri hekimi hizmeti ve dokümantasyon süreçleri birlikte ele alınır. Sadece hazır evrak sunan ve işyerinin gerçek koşullarını incelemeyen bir hizmet modeli, iş sağlığı ve güvenliğinin temel amacını karşılamaz.
Hayır. İş güvenliği uzmanı, gerekli belgeye sahip profesyoneldir. OSGB ise farklı İSG profesyonellerini işletmelere görevlendiren yetkili kuruluştur. İş güvenliği uzmanı; işyerindeki riskleri inceler, saha gözetimi yapar ve uygulanması gereken tedbirleri bildirir. OSGB, görevlendirme ve hizmet planlama sürecini kurumsal düzeyde organize eder.
Hayır. İşyeri hekimi, çalışanların sağlık gözetimini yürüten yetkili hekimdir. OSGB ise işyeri hekimi hizmetini de kapsayan daha geniş bir organizasyon yapısıdır. İşyeri hekimi; işe giriş ve periyodik muayeneleri yürütür, çalışanların maruz kaldığı sağlık risklerini değerlendirir ve gerekli takip süreçlerini planlar.
6331 sayılı Kanun kapsamında çalışanı bulunan işyerlerinin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri vardır. Kamu kurumları ile 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri açısından iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğü de 1 Ocak 2025 itibarıyla yürürlüğe girmiştir.
Bununla birlikte 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerlerinde özel bir yöntem uygulanır. Gerekli eğitimi tamamlayan işveren veya işveren vekili, sağlık gözetimi dışındaki İSG hizmetlerini üstlenebilir. (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — Sıkça Sorulan Sorular)
Evet. Çalışan sayısının az olması, işverenin temel yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Risk değerlendirmesi, acil durum planlaması, çalışan eğitimi ve sağlık gözetimi işyerinin koşullarına uygun biçimde yürütülmelidir.
Hizmet modelinin nasıl uygulanacağı belirlenirken çalışan sayısı, tehlike sınıfı ve mevzuattaki özel düzenlemeler birlikte değerlendirilir.
İşyeri tehlike sınıfı, esas faaliyet alanına göre belirlenir. Sınıflandırmada NACE kodu dikkate alınır. Birden fazla asıl faaliyet bulunduğunda daha yüksek tehlike sınıfına sahip faaliyet esas alınır.
© 2023 Yöntem Akademi. Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz materyal kullanılamaz, kullanıldığı taktirde yasal işlem başlatılır.
